Zobacz tabelę: wpisy_kroniki

Table structure:

status_wpisu - String [filter=yes]
datacja_rok_lacinski - Integer [filter=yes]
datacja_rok_ruski - Integer [filter=yes]
datacja_opis_pl - Text
datacja_opis_en - Text
typ_wpisu - String [filter=yes]
jezyk_oryginalu - List of String [filter=yes], delimiter: ,
rodzaj_zrodla - String
kraj_pl - List of String [filter=yes], delimiter: ,
kraj_en - List of String [filter=yes], delimiter: ,
region_pl - List of String [filter=yes], delimiter: ,
region_en - List of String [filter=yes], delimiter: ,
miasto_pl - List of String [filter=yes], delimiter: ,
miasto_en - List of String [filter=yes], delimiter: ,
miejsce_obiekt_pl - Text
miejsce_obiekt_en - Text
cel_umowy - List of String [filter=yes], delimiter: ,
calowanie_krzyza - Boolean
kraje_strony - List of String [filter=yes], delimiter: ,
cel_umowy_miedz - List of String [filter=yes], delimiter: ,
tekst_zrodlowy - Text
streszczenie_pl - Text
streszczenie_en - Text
tlumaczenie_pl - Text
tlumaczenie_en - Text
komentarz_pl - Text
komentarz_en - Text
prawo_kategoria - List of String [filter=yes], delimiter: ,
zwyczaj_pl - Text
zwyczaj_en - Text
procedura_pl - Text
procedura_en - Text
mozliwe_wplywy_pl - Text
mozliwe_wplywy_en - Text
zrodla_powiazane_pl - Text
zrodla_powiazane_en - Text
bibliografia - Text
status_skrot - String

This table has 22 rows altogether.

Strona	status wpisu	datacja rok lacinski	datacja rok ruski	datacja opis pl	typ wpisu	jezyk oryginalu	kraj pl	region pl	miasto pl	miejsce obiekt pl	cel umowy	calowanie krzyza	kraje strony	cel umowy miedz	tekst zrodlowy	streszczenie pl	streszczenie en	tlumaczenie pl	tlumaczenie en	komentarz pl	komentarz en	prawo kategoria	zwyczaj pl	procedura pl	mozliwe wplywy pl	zrodla powiazane pl	bibliografia	status skrot
6631 / 1123 (edytuj)	1-draft	1123	6631			Old Rusian	Ruś	Volhynia	Volodymyr in Volhynia						томъ же лѣтѣ приде Ӕрославъ Ст҃ополчичь съ Оугръı и с Лѧхъı и с Чехъı и с Володаремъ и Василкомъ Володимерю и множьство вои бѣ с нимъ и обиступиша городъ Володимеръ Андрѣю сущу тогда в немъ и Володимеру не поспѣвшю ис Къıева съ Мьстиславомъ сн҃омъ своимъ и бъıвшю дн҃и недѣлному подъѣха Ӕрославъ близъ къ граду самъ третии рано в недѣлю и прѣтѧше ѣздѧ подъ градомъ людемъ кнѧзю Андрѣю разгордѣвшю надѣӕсѧ на множьство вои и молвѧше тако Андрѣеви и горожаномъ то есть градъ мои оже сѧ не отворите ни въıидете с поклономъ то оузрите завътра приступлю къ граду и възму городъ (…) и тако оумре Ӕрославъ единъ оу толцѣ силѣ вои за великую гордость его понеже не имѣӕше на Ба҃ надежи но надѣӕшетьсѧ на множьство вои Оугре же и Лѧхове и Володарь и Василко разидошасѧ кождо въ своӕси а к Володимеру с молбою и с даръı послаша послъı Володимеръ же прослави Ба҃ ѡ таковомъ чюдеси Би҃и и ѡ помощи его вижь что приодолѣ гордость и пакъı исъправить въ срд̑ци что исправить смирение ӕкоже писание гл҃ть весь оузносѧисѧ срд̑цемъ нечс̑тъ предъ Бм҃ъ прочее дружино и братье разумѣите по которомъ есть Бъ҃ по гордомъ ли или по смиреномъ Володимеру бо еще в Киевѣ сущю сбирающю ему вои многи и молѧщю Ба҃ ѡ насильи и ѡ гордости Ӕрославли бѣ бо и Мьстислава пустилъ передъ собою к Володимерю с маломъ вои а самъ хотѧ поити по немъ съ всими вои и бъıс̑ велика помощь Би҃ӕ бл҃говѣрному кн҃зю Володимеру съ своими сн҃ъми за честьное его житье и за смирение его оному бо младу сущю и гордѧщюсѧ противу строеви своему и паки противу тьсти своему Мьстиславу вижьте братие коль блг҃ъ Бъ҃ и млс̑твъ на смиренъıӕ и на праведнъıӕ призираӕ и мьщаӕ ихъ а гордъıмъ Гь҃ Бъ҃ противитсѧ силою своею а смиренъıмъ же даеть блгд̑ть ❙ Ипатьевская летопись, in: ПСРЛ, vol. II, Saint Peterburg 1908, col. 287-288.	Śmierć Jarosława Świętopełkowicza z rąk Polaków-zdrajców podczas próby zdobycia Włodzimierza na Wołyniu. Wykład kniżnika na temat znaczenia pokory i pychy w stosunkach między książętami.	The death of Yaroslav Svyatopolkovich at the hands of traitorous Poles during an attempt to capture Volodymyr in Volhynia. A lecture by the bookmen on the importance of humility and pride in relations between princes.	Tegoż roku przyszedł Jarosław Świętopełkowicz z Węgrami i z Lachami i z Czechami i z Wołodarem i z Wasylkiem ku Włodzimierzowi i mnóstwo było z nimi wojów. I obstąbili gród Włodzimierz. Andrzej przebywał wówczas w nim, a Włodzimierz nie pospieszył z Kijowa z Mścisławem, synem swoim. I gdy nastał dzień niedzielny podjechał Jarosław bliżej, ku grodowi samotrzeć rano w niedzielę. I jeżdżąc pod grodem groził ludziom, księciu Andrzejowi, pełen pychy miał nadzieję w licznym wojsku. I tak mówił Andrzejowi i grodzianom: „Oto jest gród mój. Jeśli zaś nie otworzycie i nie wyjdziecie z pokłonem to zobaczycie, jutro podstąpię ku grodowi i zdobędę gród!” (…) I tak zmarł Jarosław, jedyny pośród takiej siły wojska, za wielką pychę jego, ponieważ nie pokładając nadziei w Bogu miał nadzieję w licznym wojsku. Wówczas Węgrzy zaś i Lachowie i Wołodar i Wasylko rozeszli się, każdy do siebie, za do Włodzimierza z prośbą i z darami posłali posłów. Włodzimierz zaś wychwalał Boga za taki cud Boży i za Jego pomoc. Spójrz, co wywołała pycha i, znów, co przyniosła pokora w sercu. Jak bowiem mówi Pismo Święte: „Każdy wyniosłego serca obrzydliwością jest dla Boga”. Ponadto, drużyno i bracia, zrozumcie, po którego stronie jest Bóg – pysznego czy pokornego. Włodzimierz bowiem, jeszcze w Kijowie będąc, zbierał sobie liczne wojsko i upraszał Boga z powodu gwałtów i pychy Jarosławowej. Był bowiem i Mścisława wysłał przed sobą ku Włodzimierzowi z nielicznym wojskiem, a sam chciał iść za nim ze wszystkimi wojami. I była wielka pomoc Boża dla prawowiernego księcia Włodzimierza z synami jego za czcigodne jego życie i za pokorę jego. Tamten bowiem, będąc młodszym, wyniosły był wobec swojego stryja i wobec teścia swojego, Mścisława. Spójrzcie, bracia, jak bardzo łaskawy jest Bóg i miłościwy dla pokornych i osłoną i troską dla sprawiedliwych. Pysznym zaś Pan Bóg sprzeciwia się mocą swoją. Pokornym zaś daje łaskę.	In the same year, Yaroslav Svyatopolkovich arrived with Hungarians, Poles, Czechs, Volodar, and Vasylko to Volodymyr, and with them was a multitude of troops. And they surrounded the stronghold of Volodymyr. Andrew was staying there at the time, and Volodimer did not hurry from Kyiv with his son Mstislav. And when Sunday came, Yaroslav rode closer to the stronghold to watch it on Sunday morning. And riding around the stronghold, he threatened the people, prince Andrew, full of pride, hoping in his numerous troops. And so, he said to Andrew and the townspeople: “This is my stronghold. If you do not open it and come out with obeisance, you will see that tomorrow I will approach the stronghold and take it!” (…) And so Yaroslav died, the only one among such a mighty force, due to his great pride, because he did not trust in God but placed his hope in his numerous troops. Then the Hungarians, the Poles, Volodar and Vasylko returned to their own homes, each to his own, and sent envoys to Volodimer with pleas and gifts. Volodimer praised God for such a divine miracle and for His help. See what pride has caused and, again, what humility in the heart has brought. As the Holy Scriptures say, ‘Everyone who is proud is an abomination to God.’ Moreover, companions and brothers, realize on whose side God is – the proud or the humble. While still in Kyiv, Volodimer gathered a large army and prayed to God because of Yaroslav's violence and pride. For he had sent Mstislav ahead of him to Volodymyr with a small number of troops, and he himself wanted to follow him with all his army. And God's help was great for the righteous prince Volodimer and his sons because of his venerable life and humility. For the latter, being the younger, was haughty towards his uncle and his father-in-law, Mstislav. Behold, brothers, how gracious God is and merciful to the humble, and how He protects and cares for the righteous. But God opposes the proud with His power. To the humble, however, He gives grace.	Moralizatorski wymiar, jaki kniżnik nadał opowieści czyni z niej rodzaj exemplum - punkt odniesienia do dalszego kształtowania stosunków między ksiażętami. Świadczy o tym chociażby bezpośredni zwrot do "drużyny i braci [książąt]". We fragmencie uwypuklono nie tylko pychę, ale i nieposłuszeństwo Jarosława Świętopełkowicza, który "młodszym będąc" nie uszanował obowiązującej, z punktu widzenia Monomacha, hierarchii.	The moralising character given to the tale by the chronicler makes it a kind of exemplum – a point of reference guiding the future development of relations between princes. One example of this is the direct reference to the ‘druzhina and brothers [of the princes]’. The passage highlights not only the pride but also the disobedience of Yaroslav Svyatopylkovich, who, ‘being the younger’, failed to respect the hierarchy that, from Monomakh’s point of view, was in force.	Family					Грушевський M., Історія України-Руси, t. 2, Ню-Йорк 1954, s. 113-114	1
GUL-CL-10 (edytuj)	3-do-korekty	1024		Moster assembly in Sunnhordland, early 1020s (possibly 1022, based on Hagland’s dating of the Kuli stone; Knirk 2017, 94)	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)	Moster / Sunnhordland	Primary churches in each fylki; Moster assembly	Kwestie religijne • Własność	Nie			Opening of the clause on maintaining primary churches in Den eldre Gulatingslova, Christian Law ch. 10 (Rindal ed. 1981).	Główne kościoły w każdym fylki, po raz pierwszy określone przez św. Olafa i biskupa Grimkjella na zgromadzeniu w Moster, muszą być utrzymywane przez wszystkich mężczyzn w fylki. Jeżeli kościół się zawali, w ciągu dwunastu miesięcy trzeba dostarczyć drewno na miejsce budowy; w przeciwnym razie na wszystkich ciąży znaczna kara pieniężna na rzecz króla i biskupa, wraz z dodatkowymi opłatami za drewno, wyżywienie robotników i gwoździe	Primary churches in each fylki, first defined by St Óláfr and Bishop Grímkell at the Moster assembly, must be maintained by all men in the fylki. If a church collapses, timber must be brought to the site within twelve months, or substantial collective and individual fines are due to king and bishop, including payments for timber, workers’ meals and nails	Obaj tak rozstrzygnęli w sprawie kościołów O obydwu postanowiono tak w sprawie kościołów: mamy utrzymywać wszystkie te kościoły i zachowywać przepisy chrześcijańskie, które święty Olaf i biskup Grimkjell ogłosili na zgromadzeniu w Moster, a także wszystkie kościoły wzniesione później. W każdym fylki jest jeden kościół, zwany kościołem głównym, który wszyscy mężczyźni w fylki są zobowiązani utrzymywać. Jeżeli kościół się zawali i upadną słupy narożne, w ciągu dwunastu miesięcy trzeba dostarczyć na miejsce drewno do odbudowy [...].	Both decreed this about churches The next thing is that we shall maintain all those churches and observe those decrees about Christianity which Holy Olav and Bishop Grimkjell laid down at the Moster assembly,and all those churches that were built later. In each fylki there is one church which we call the primary church, which all men in the fylki are obliged to maintain. If that church collapses and the corner posts come down, then we have to bring timber to the site within twelve months [...].	Przepis wiąże obowiązek utrzymania kościoła głównego w każdym fylki z dekretem Olafa i Grimkjella na zgromadzeniu w Moster, dając wczesny, dobrze datowany punkt odniesienia dla „prawa w krajobrazie”. Pokazuje kościół jako trwałe, wspólnie utrzymywane miejsce święte, z karami dzielonymi między króla i biskupa oraz szczegółowymi obowiązkami materialnymi (drewno, posiłki, gwoździe), które odsłaniają praktyczną ekonomię budowy kościoła.	This clause roots the Gulathing church‑building obligations explicitly in the Moster assembly under King Óláfr and Bishop Grímkell, giving an early, well‑dated anchor point for “law in the landscape”. It presents the church site as a permanent, communally maintained sacred place, with fines shared between king and bishop and finely calibrated material duties (timber, meals, nails) that illuminate the practical economics of church construction.	Ecclesiastical • Property • Public/constitutional • Procedural	Custom of treating the church site as a permanent sacred place; communal obligation to maintain the church fabric as part of Christian practice.	Each fylki has one primary church which all men must maintain. If the church collapses and the corner posts fall, timber must be brought to the site within twelve months. If the whole fylki fails, they owe a joint fine of fifteen merkr, split equally between king and bishop; if only a quarter or an eighth fails, the fine is reduced proportionally. Individual defaulters pay three aurar per missing timber plus an eyrir for each meal for workers and each missing nail, and must still supply the timber.	Early royal–episcopal collaboration in structuring the parish network; canon law ideas about church property and consecrated sites combined with local stave‑church building traditions.	Gulathing Christian Law chs. 11–12, Norwegian provincial laws on church maintenance, canon law on church property, parish network formation, stave‑church archaeology	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Christian Law ch. 10. E. Simensen, The Older Gulathing Law, London–New York 2021, pp. 23–24. A. Sanmark, Viking Law and Order: Places and Rituals of Assembly in the Medieval North, Edinburgh 2017.	3
GUL-CL-19 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) with later additions marked as Magnus’ innovations; generally placed in the 11th–12th centuries, with Magnus’ interpolations linked to the reign of King Magnus Erlingsson and the mid‑12th‑century “Magnus‑text” redaction.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		Okręg kapłana zdefiniowany przez kościół fylki, ćwiartkowy lub ósmy; zimowe siedliska „z których widać dym”; zgromadzenie jako miejsce rozpoznania sprawy o rozbój	Kwestie religijne • Własność	Nie			Clause on sending crosses before holy days in Den eldre Gulatingslova, Christian Law ch. 19 (Rindal ed. 1981).	Kapłani mają wyciosać drewniane krzyże przed świętami i wysłać je przez cały swój okręg, tak aby krzyż dotarł do każdego zamieszkanego domu. Każdy mężczyzna jest zobowiązany zanieść krzyż dalej; odmowa najpierw skutkuje grzywną na rzecz kapłana, a przy dalszym oporze – wezwaniem przed zgromadzenie i karą za rozbój w wysokości dwunastu aurarów.	Priests must carve wooden crosses before holy days and send them through their entire district so that the cross reaches every inhabited house. Each man is obliged to carry the cross on to the next; refusal first brings a fine to the priest and, if he still resists, a summons before the assembly on a charge of robbery with a twelve‑aurar fine.		English translation in E. Simensen, The Older Gulathing Law (London–New York 2021), pp. 26–27.	Przepis łączy krążący krzyż z kalendarzem świąt i strukturą okręgu kapłana, zamieniając krajobraz gospodarstw zimowych w sieć rytualną. Obowiązek przekazywania krzyża, wspierany przez grzywny i świadectwo sąsiadów, kulminuje w zgromadzeniu, gdzie uporczywa odmowa jest traktowana jako forma rozboju.	This clause ties a carved cross, holy‑day observance and the priest’s district into a single ritual network. The duty to pass the cross, backed by fines and neighbours as witnesses, culminates at the assembly where persistent refusal is treated as a form of robbery, making it a key example of how sacred objects mediate between ecclesiastical obligation and secular legal categories.	Ecclesiastical • Criminal • Procedural • Public/constitutional	Custom of sending a carved wooden cross as a moving sign of the coming holy day through all inhabited houses in the priest’s district; duty of each householder to carry the cross on to the next; oath procedure when a man denies having received the cross and a neighbour contradicts him.	Before holy days the priest carves crosses and sends them out from the fylki, quarter or eighth church. The cross must go to all winter farmsteads “from which there is smoke”; each man carries it to the next, and households in the same yard take turns. If someone lets the cross stop at his house, he owes a three‑aurar fine to the priest. If he denies receiving the cross and a neighbour says he brought it, the accused must clear himself by oath; refusal to swear leads to payment of the fine. If he still refuses, the priest goes to his home with two neighbours, claims the cross fine, and summons him before the assembly on a charge of robbery with a twelve‑aurar fine.	Christianisation strategies using portable sacred objects and processions; blending of ecclesiastical discipline with secular robbery categories and thing procedure; broader European patterns where failure to pass on a religious token is treated as quasi‑theft against church and community.	Gulathing Christian Law provisions on holy days and fasting, clauses on tithe and episcopal visitation, Norwegian provincial laws on church maintenance, Scandinavian and continental examples of message‑sticks or crosses, Rus’ cases of circulating crosses	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Christian Law ch. 19. E. Simensen, The Older Gulathing Law, London–New York 2021, pp. 26–27.	1
GUL‑CO‑37 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) with later additions marked as Magnus’ innovations; generally placed in the 11th–12th centuries, with Magnus’ interpolations linked to the reign of King Magnus Erlingsson and the mid‑12th‑century “Magnus‑text” redaction.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		debtor’s home; arbitration court; church door; assembly	Handel	Tak			Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book of Contracts ch. 37.	Przepis określa postępowanie w sporach o dług, gdy sądy polubowne obu stron zostały zakwestionowane, ale utrzymane w mocy: powód musi dowieść prawidłowego wezwania do domu i żądania zapłaty, następnie rozjemcy nakazują pozwanemu złożenie stopniowanej przysięgi zaprzeczającej (aż do powtarzanej trójosobowej przysięgi na księgę u progu kościoła przy wyższych sumach). Jeśli mimo to odmawia zapłaty lub przysięgi, można użyć zgromadzenia, a ostatecznie urzędnika królewskiego do wyegzekwowania podwójnej zapłaty wraz z grzywnami królewskimi, przy dalszym uporze sprawa przechodzi w rozbój.	The clause regulates debt enforcement when both parties’ courts of arbitration have been challenged but stand: the creditor must prove proper home‑summons and demand, the arbiters then order the debtor to swear a graded denial oath (up to a repeated three‑man book‑oath at the church door for larger sums), and if he still refuses to pay or swear, the assembly and ultimately the king’s officer can be used to enforce double payment plus royal fines, with persistent refusal turning the case into robbery with escalating sanctions.	Kiedy sądy polubowne obu stron zostały zakwestionowane, ale żadna ze stron nie potrafi unieważnić sądu tej drugiej, powód musi przedstawić świadectwo prawidłowego wezwania do domu, że wezwał pozwanego, aby ten był u siebie w domu i wysłuchał jego roszczenia, oraz dodatkowo świadków, że zażądał od niego zapłaty. Następnie wyznaczeni rozjemcy powinni wydać wyrok i nakazać temu, kto zaprzecza długowi, złożenie przysięgi takiej wagi, jaką zgodnie z prawem musi złożyć, gdy zaprzecza zapłacie kwoty, której się od niego domaga. Jedna przysięga wystarcza, by zaprzeczyć długu na jednego eyrira, dwie – na dwa aurar, trzy – na trzy aurar; dalej dług powinien być zaprzeczany przysięgą trzech mężów, aż suma wzrośnie do połowy setki, to jest do siedmiu i pół marki lub więcej, wtedy należy powtórzyć trójosobową przysięgę: położyć księgę świętą na progu kościoła, podnieść ją z powrotem, a pozostali mężowie mają złożyć tę samą przysięgę. […] Jeśli pozwany mimo to odmawia zapłaty, mężowie na zgromadzeniu powinni przyznać powodowi to, co mu się należy; powód ma domagać się, aby poszli i wzięli od pozwanego osiemnaście aurarów dla króla, a dla niego samego – podwójną kwotę dochodzonego długu. (Dodatek Magnusa:) albo niech pozwany zobowiąże się, że złoży przysięgi wymagane przez prawo. Jeżeli nie uczyni nic z tego, uznaje tym samym swój dług; wtedy powód musi przywołać dwóch świadków tego i pozwać go przed zgromadzenie o rozbój, przedstawiając tam dwóch mężów jako świadków, że dłużnik odmówił zarówno zapłaty, jak i obrony sprawy przysięgą; wówczas mężowie na zgromadzeniu powinni przyznać powodowi jego pieniądze i dodać królowi pierścień o wartości dwunastu aurarów. A jeśli pozwany nie zapłaci na zgromadzeniu ani nie obieca zapłaty, powód powinien wezwać królewskiego urzędnika lub szeryfa oraz tylu gospodarzy, ilu uzna za potrzebnych, aby poszli z nim i zabrali od pozwanego podwójną kwotę tego, co był mu winien. Każdy, kto odmówi pójścia z nim, podlega grzywnie trzech aurarów na rzecz króla. Jeden mąż ma przysięgać za dług jednego eyrira, dwóch za dwa aurary, trzech za trzy itd. (jak powiedziano wyżej), aż pozostali mężowie – pomocnicy przysięgi – złożą tę samą przysięgę.	“When the courts of arbitration of both parts have been challenged and neither part can render the court invalid for the other, then the plaintiff must present testimony to home summons that he summoned him (the defendant) properly to be at his home to hear his (the plaintiff’s) claim and (he should) further (present) witness that he demanded his money. Then those who are appointed arbiters have to pass judgement and order him who denies the debt to take an oath just as great as the one he has to take according to the law when denying the payment of the amount which was requested from him. And one (oath) will (do to) deny (the debt of) one eyrir, two (one of) two aurar, three (one of) three aurar; then (it) should be denied with a three-man oath until the debt rises to half a hundred, that is to seven and a half merkr or more, then he should repeat the three-man oath: lay a holy book on the threshold, take it up again and the other men should take the same oath. […] If the defendant still refuses to pay, the men at the assembly should award the plaintiff what is due to him, he (the plaintiff) must demand that they set out and take from the defendant eighteen aurar to be given to the king, but to himself (the plaintiff) twice as much as the amount he sued for. Magnus: or (let him promise to swear) the oaths demanded by the laws. But if he will not do anything of this he acknowledges his debt; then the plaintiff must call two witnesses to this and summon him before the assembly for robbery and present two men there as witnesses that the debtor refused both to pay the money and defend his case with oath; then the men at the assembly should award him his money and (add) a ring of twelve aurar to the king. But if he will neither pay at the assembly nor promise to pay, then the plaintiff should call upon the king’s local representative or sheriff and as many householders as he thinks necessary, to go with him and take from the defendant twice as much as was due to the plaintiff from him. But anyone who refuses to go with him is liable to a fine of three aurar to the king. But one man shall swear for (i.e. deny the debt of) one eyrir, two men for two aurar, three for three etc. (see earlier), until the other men (the oath helpers) take the same oath.”	Niniejszy przepis jest kluczowy dla zrozumienia, w jaki sposób prawo Gulathingu łączy arbitraż, stopniowane przysięgi wieloosobowe, przysięgi na księgę u drzwi kościoła oraz narastającą królewską egzekucję w sprawach o długi. Gdy wzajemne zakwestionowanie sądów polubownych stron nie przynosi skutku, zaprzeczenie musi być podparte ściśle skalowanymi przysięgami, aż po powtarzaną trójosobową przysięgę na księgę świętą u progu kościoła, a odmowa złożenia przysięgi lub zapłaty przekształca sprawę w rozbój z grzywnami królewskimi i upoważnioną egzekucją. Jest to zatem kluczowe świadectwo dla badań nad norweską praktyką arbitrażu, rytuałami przysięgi i kryminalizacją niewywiązywania się z długu. Tagi: Gulathingslag; kontrakty; arbitraż; długi; przysięgi; księga święta; drzwi kościoła; krzywoprzysięstwo; Magnus Erlingsson; rozbój; grzywny królewskie.	This clause is central for understanding how Gulathing combines arbitration, graded multi‑person oaths, church‑door book‑swearing and escalating royal enforcement in debt cases. Once mutual challenges to the parties’ courts of arbitration fail, denial must be backed by carefully calibrated oaths up to a repeated three‑man oath on a holy book at the church door, and refusal to swear or pay shifts the case into robbery with royal fines and authorised distraint. It is therefore crucial evidence for Norwegian practices of arbitration, oath‑ritual and the criminalisation of non‑payment. Tags: Gulathingslag; contracts; arbitration; debts; oaths; holy book; church door; perjury; Magnus Erlingsson; robbery; royal fines.	Property • Procedural • Criminal • Public/constitutional	Graded denial oaths scaled to the amount in dispute, with a holy‑book oath at the church door for larger sums: one man’s oath denies one eyrir, two men two aurar, three men three aurar, and so on, with a three‑man oath used and then repeated when the debt reaches half a hundred (seven and a half merkr or more). For major debts the holy book is laid on the church threshold and taken up again, and the oath is repeated by the other oath‑helpers; refusal to swear turns the case towards robbery.	When both parties’ courts of arbitration have been challenged but stand, the plaintiff must first prove with witnesses that he summoned the debtor properly at home and demanded his money. The arbiters then pass judgment and order the debtor to swear a denial oath of the strength required by law for the amount in dispute, according to the graded scheme. If he still refuses to pay, the men at the assembly award the plaintiff his due and royal fines; under Magnus’ addition, the debtor may instead promise to swear the required oaths. Persistent refusal acknowledges the debt and lets the plaintiff summon him for robbery, again with witnesses to his refusal; if he neither pays nor promises at the assembly, the plaintiff can call on the king’s officer and householders to levy double payment, with fines for those who refuse to help.	Integration of Christian book‑oaths and church‑door ritual into lay debt procedure; wider Scandinavian and European practices of scaling oaths to the economic value at stake; royal and ecclesiastical concerns with perjury and the criminalisation of stubborn non‑payment.	Gulathing chs. on contracts (esp. ch. 39), Christian Law provisions on oaths and false swearing, Frostathing rules on arbitration and graded oaths, saga narratives of church‑door oaths in debt disputes	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book of Contracts ch. 37. The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, pp. 81f.	1
GUL‑CO‑39 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law layer (“Olav‑text”) with later redaction; generally dated to the 11th–12th centuries, before and into the period of Magnus Erlingsson’s “Magnus‑text” revision.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		Local court hearing the debt case and the debtor’s denial oath.	Handel	Nie			Clause on twenty‑winter debt and lapse of testimony in Den eldre Gulatingslova, Book of Contracts ch. 39 (Rindal ed. 1981).	Jeżeli dług pozostaje niezapłacony przez dwadzieścia zim lub dłużej, świadectwo o nim staje się zbyt stare, by mogło służyć jako dowód, ale wierzyciel wciąż może zmusić dłużnika do zaprzeczającej przysięgi, tak że samo roszczenie nie ulega przedawnieniu, o ile powód przestrzega właściwej procedury.	If a debt has remained unpaid for twenty winters or more, testimony about it becomes too old to use as proof, but the creditor can still compel the debtor to swear a denial oath, so the claim itself is not prescribed as long as the plaintiffs follow the proper procedural steps.	Jeżeli dług pozostaje niezapłacony przez dwadzieścia zim lub dłużej, dług ten jest zbyt stary, by można go było udowodnić zeznaniami świadków. Wierzyciel może jednak wciąż zmusić dłużnika do przysięgi zaprzeczającej, ponieważ sprawa pozostaje otwarta, jeżeli powodowie są procesowo zdolni.	“If a debt remains unpaid for twenty winters or longer than that, then this debt is too old for testimony. But the creditor may still compel the debtor to an oath (of denial); because the case remains open if the plaintiffs are capable.”	Przepis ten pokazuje, że w prawie Gulathingu ograniczenie najpierw uderza w środek dowodowy, a nie w samo roszczenie: po dwudziestu zimach świadectwo o długu jest zbyt stare, by można się na nim opierać, ale wierzyciel wciąż może zmusić dłużnika do przysięgi zaprzeczającej. Bardzo stare długi przechodzą więc w tryb rozstrzygania oparty na przysiędze, w którym rozstrzygające staje się sumienie dłużnika, o ile powód utrzymał sprawę przy życiu pod względem procesowym. Czyni to ten przepis ważnym dla badań nad terminami przedawnienia, pamięcią i dowodem z przysięgi w norweskim prawie zobowiązań.	This clause clarifies that in Gulathing law limitation first affects the evidentiary tool, not the claim itself: after twenty winters witnesses can no longer testify, but the creditor may still compel the debtor to a denial oath. Very old debts thus move into an oath‑centred mode of resolution in which the debtor’s conscience under oath becomes decisive, provided the plaintiff has kept the case procedurally alive. It is therefore important for studies of time‑limits, memory and oath‑based proof in Norwegian contract law. Tags: Gulathingslag; contracts; debts; limitation; witnesses; “lies in salt”; oaths; denial oath.	Property • Procedural • Limitation	Oath‑procedure for very old debts: once a debt has remained unpaid for twenty winters, witness testimony is considered too old, but the debtor may still be compelled to swear a denial oath, shifting proof from external witnesses to the debtor’s conscience.	After twenty winters, testimony about the debt is treated as too old to serve as evidence, so witnesses cannot be used. The creditor may nonetheless proceed under the ordinary contract rules and compel the debtor to swear a denial oath; the case remains “open” and not time‑barred so long as the plaintiffs are procedurally capable and follow the correct steps.	Distrust of human memory beyond twenty winters combined with reluctance to extinguish debts outright; broader northern European patterns where limitation first affects modes of proof, not the existence of the claim; oath as residual, conscience‑based proof tool for aged obligations.	Gulathing contract chapters on debt and oaths (esp. ch. 37), general provisions on time and prescription, Frostathing and later Norwegian laws on limitation;	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book of Contracts ch. 39. E. Simensen, The Older Gulathing Law, London–New York 2021, p. 83.	1
GUL‑FL‑57 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law layer (“Olav‑text”) compiled in the 11th–12th centuries, with later redaction; part of the early Christianised Gulating legislation on status, paternity and child exposure.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		Slave‑owning households; homes where home‑summons is issued and the child is presented; assembly places before which perjurers confess and acknowledge the child; church/Christ as beneficiary of penance for perjury.	Kwestie religijne • Własność	Nie			Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Freedman’s Law ch. 57.	Przepis określa grzywny i procedury, gdy niewolnik współżyje z kobietą, oraz reguluje ojcostwo, odpowiedzialność i wychowanie dzieci przypisywanych niewolnikom lub wolnym mężczyznom. Wykorzystuje trójosobowe i sześcioosobowe przysięgi zaprzeczające po stronie domniemanego ojca oraz stopniowo rosnące konsekwencje majątkowe i statusowe, gdy ten odmawia przysięgi, dopuszcza się krzywoprzysięstwa lub nie zgłasza się po dziecko w ciągu dwunastu miesięcy.	This chapter sets fines and procedures when a slave sleeps with a woman and regulates paternity, responsibility, and fostering for children ascribed to slaves or free men. It uses three‑man and six‑man denial oaths on the alleged father’s side and escalates monetary and status consequences when he refuses to swear, perjures himself, or fails to claim the child within twelve months.	Każdy mężczyzna musi zapłacić przewidzianą prawem grzywnę za swojego niewolnika tak, jak za siebie samego, jeśli niewolnik współżyje z kobietą. Spadkobierca ma prawo do odszkodowania za kobietę, chyba że jest ona zamężna. Ojcem dziecka ma być ten, którego wskaże matka. Gdy przypisuje ona ojcostwo niewolnikowi, trzeba wezwać do domu jego pana i przyprowadzić świadków wezwania; pan musi złożyć za niewolnika przysięgę trzech mężów albo przyjąć dziecko. Jeżeli nie uczyni ani jednego, ani drugiego, dziecko należy tam położyć, a odpowiedzialność przechodzi na niego. Ma postąpić z dzieckiem wolnej kobiety tak samo, jak z dzieckiem niewolnicy. Teraz, gdy matka przypisuje ojcostwo wolnemu mężczyźnie, trzeba go wezwać do domu w celu zgłoszenia roszczenia i oddania mu dziecka. Powód musi stawić się we wskazanym miejscu w czasie, na który tamten został wezwany, i przyprowadzić świadka domowego wezwania. Matka dziecka powinna przypisać mu ojcostwo; musi dochodzić należnej jej z prawa grzywny i żądać od mężczyzny, którego wskazała jako ojca, aby przyjął dziecko. Nikt bowiem nie może porzucić dziecka na ulicy i oferować go tam jakiemuś mężczyźnie. Dobrze jest, jeśli odpowie „tak”: wówczas jest to jego dziecko, zrodzone z niewolnicy. Jeśli jednak odpowie „nie”, twierdzi, że nie ma z dzieckiem nic wspólnego i nie chce ani zobowiązać się zgodnie z prawem, ani przyjąć dziecka, wtedy należy dziecko tam położyć, bo jego „nie” nic nie znaczy, dopóki nie zaproponuje przysięgi trzech mężów i nie obieca, że złoży ją od razu na miejscu. Gdy obieca złożenie przysięgi, powód zabiera dziecko ze sobą, a przysięgi mogą być ważnie składane przez dziesięć tygodni dni przysiężnych. Przysięga trzech mężów ma być przysięgą zaprzeczającą w każdym przypadku współżycia z kobietą, chyba że mężczyzna jest z nią tak blisko spokrewniony (z urodzenia lub przez małżeństwo), że czyn staje się zbrodnią – wtedy wymagana jest przysięga sześciu mężów. Jeśli mężczyzna złoży przysięgę, „zdejmuje z rąk” dziecko i ani on, ani jego krewni nie ponoszą za nie odpowiedzialności. Jeżeli jednak dziecko jest do niego podobne i zrozumie, że dopuścił się krzywoprzysięstwa, musi stanąć przed zgromadzonymi ludźmi, uznać dziecko za własne i „zapłacić Chrystusowi” za to, że przysiągł fałszywie; odtąd jest to jego dziecko, zrodzone z niewolnicy. Jeżeli obiecał przysięgę, lecz jej nie składa, musi płacić temu drugiemu (połowę?) eyrira w wadmalu (sześć łokci na eyrir) za każdy miesiąc, w którym tamten wychowuje jego dziecko. Zaniedbanie złożenia tej przysięgi trzeba ścigać jak każde inne w ciągu pierwszych dwunastu miesięcy, w przeciwnym razie traktuje się je tak, jakby przysięgę złożono zgodnie z prawem. A jeśli ten, który nie złożył przysięgi, nie upomni się o dziecko w ciągu pierwszych dwunastu miesięcy, tamten może wychowywać je jako swojego niewolnika albo swoją niewolnicę, ponieważ nikt z nas nie powinien wychowywać niewolnika „jak cielę” ku pożytkowi innego mężczyzny.	“Every man has to pay (the) legal fine for his slave as for himself, if the slave sleeps with a woman. The heir is entitled to receive compensation for a woman, unless she is married. He shall be the father of the child whom the mother says is father. Now she ascribes paternity to a slave, then they have to summon his master home and bring home summons witnesses; he must take a three-man oath for his slave, or receive the child. But if he will do neither of the two things, then the child must be laid down there and the responsibility be passed on to him. He should dispose of the child of a free woman in the same way as (he disposes of) the child of a bondwoman. Now she ascribes paternity to a free man, then they have to summon him home for declaration of the claim and receiving the child. He (the plaintiff) must go to that place at the time the other had been summoned to be home and bring his home summons witness. The mother of the child should ascribe paternity to him; she must claim the legal fine she is entitled to and demand from the man she said was the father, that he receive the child. For no one must expose a child on the street and offer it to a man there. Now it is well if he answers yes; then it is his child, born of a bondwoman; but if he answers no and says that he has nothing to do with it, and will neither pledge himself according to the law nor receive the child, then the child should be laid down there, for his no is worth nothing unless he offers a three-man oath and promises to take it (the oath) there immediately. (If he promises to take an oath,) then the plaintiff must take the child away with him, and the oaths may be valid for ten weeks of oath days. A three-man oath shall (be the oath of denial) for each case of sleeping with a woman, unless the man is so closely related (by birth or marriage) to the woman that it amounts to a crime, then it is a six-man oath. Now if he takes the oath he swears the child off his hands, then neither he nor his relatives bear any responsibility for it. Now the child resembles him, and he realizes that he has perjured himself, then he has to go before assembled people and acknowledge the child as his own and pay to Christ for having perjured himself, then it is his child, born of a bondwoman. Now he has promised the oath but will not take it, then he must pay to the other (half an?) eyrir (to the value of) six ells (wadmal per eyrir) for each month the other fosters his child. A failure to take this oath should be prosecuted as any other (such failing) within the first twelve months, otherwise it is as if it were taken according to our rule of law. Now if he who did not take the oath does not claim his child during the first twelve months, then the other should foster it as his slave or his bondwoman, for none of us must foster a slave as he would a calf to another man’s profit.”	Niniejszy rozdział jest kluczowy dla skrzyżowania kwestii niewolnictwa, ojcostwa i procedury przysięgi w prawie Gulathingu. Nakłada na panów obowiązek płacenia grzywien za nierząd niewolników, przyjmuje wskazanie ojca przez matkę jako punkt wyjścia i pozwala mężczyznom oczyścić się tylko przez ciężkie przysięgi trójosobowe lub sześcioosobowe, przy czym obciążenie rośnie tam, gdzie bliskie pokrewieństwo czyni czyn przestępstwem. Potępia publiczne porzucanie dzieci i przewiduje drogę pokuty dla krzywoprzysięzców, którzy rozpoznają podobne do siebie dziecko i „płacą Chrystusowi” za fałszywą przysięgę, a zarazem sprawia, że nieodebrane dziecko wolnej kobiety po roku przechodzi w status niewolny. Czyni to ten przepis kluczowym dla badań nad statusem, ekspozycją dzieci i schrystianizowanymi rytuałami przysięgi w norweskim prawie prowincjonalnym.	This chapter is crucial for the intersection of slavery, paternity and oath‑procedure in Gulathing. It makes masters pay for slaves’ fornication, takes the mother’s ascription of paternity as the starting point, and allows men to clear themselves only by heavy three‑ or six‑man oaths, raising the burden when close kinship turns the act into a crime. It condemns exposing children in public and offers a penitential path for perjurers who acknowledge a child they resemble and “pay to Christ” for the false oath, while ultimately letting an unclaimed child of a free woman slide into slave status after a year. This makes it central for research on status, exposure and Christianised oath‑ritual in Norwegian provincial law.	Family • Ecclesiastical • Criminal • Property	Graded three‑man and six‑man denial oaths on the alleged father’s side, with a heavier six‑man oath when kinship makes the act criminal. Home‑summons with witnesses, public confession when a perjurer recognises a child he resembles, and penance “to Christ” for false swearing.	If a slave sleeps with a woman, his master pays the legal fine as for himself; the woman’s heir receives compensation unless she is married. When the mother names a slave as father, his master is home‑summoned with witnesses and must either take a three‑man oath for the slave or receive the child; if he does neither, the child is laid down and responsibility passes to him, and he must dispose of a free woman’s child as of a bondwoman’s. When she names a free man, he is home‑summoned to hear the claim and receive the child; the mother ascribes paternity, claims her fine and demands that he take the child, since no one may expose a child in the street. If he accepts, the child is his, born of a bondwoman; if he refuses and will neither pledge nor receive, the child is laid down unless he immediately offers and promises a three‑man oath. A three‑man oath suffices for ordinary fornication, but a six‑man oath is required where kinship makes the act criminal. Taking the oath “swears the child off his hands”; if he later realises the child resembles him and that he has perjured himself, he must appear before an assembled crowd, acknowledge the child and pay to Christ for perjury, from then on treating the child as his, born of a bondwoman. If he promises an oath but fails to take it, he owes foster payments (wadmal) for every month the other raises the child; failure to take the oath must be prosecuted within twelve months. If he neither takes the oath nor claims the child within the first year, the other may foster it as his slave or bondwoman, since no one should raise a slave “like a calf” for another man’s profit.	Combination of older Germanic ideas about master responsibility for slaves and child exposure with Christian norms against abandoning infants and against perjury; broader Scandinavian patterns of scaling oath weight to the gravity of sexual and kinship offences; social hierarchy in which unclaimed children of free women slip into slave status.	Frostathing, sagas	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Freedman’s Law ch. 57. The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, pp. 93f.	1
GUL‑IN‑123 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		Lots used to assign shares to absent heirs	Własność • Inheritance • Division of estate	Nie			Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Inheritance ch. 123.	Przepis określa sposób podziału spadku: najlepiej, by wszyscy uprawnieni spadkobiercy byli obecni osobiście, ale jeśli ktoś odmawia przyjścia, należy go wezwać, a w razie dalszej nieobecności przeprowadzić podział w obecności świadków, przydzielając jego część losowaniem. Każde późniejsze oskarżenie o ukrycie majątku musi zostać odparte trójosobową przysięgą zarządcy.	Regulates how an inheritance is to be divided, preferring that all heirs attend in person, but allowing the division to proceed before witnesses with the use of lots for absent heirs after a summons, and providing that any accusation of concealed property must be met by the keeper’s three‑man denial oath.	Gdy ludzie mają podzielić spadek, dobrze jest, jeśli wszyscy, którzy mają w nim udział, przyjdą i wezmą udział w podziale. Jeśli ktoś odmawia przyjścia, należy go wezwać do udziału. Jeżeli mimo wezwania nie stawi się, podział należy przeprowadzić w obecności świadków i ciągnąć losy; każdy z wezwanych, lecz nieobecnych, ma otrzymać tę część, którą wskaże los. Jeżeli ktoś później twierdzi, że podział był niesprawiedliwy i że zarządca ukrył część majątku, zarządca musi zaprzeczyć trójosobową przysięgą.	“Now people have an inheritance to divide, then it is well if all who have a share in it come and join in the division of the inheritance. If some refuse to come, they should be summoned to join in the division. If some still do not appear, the division must be undertaken in front of witnesses and lots be drawn, he (each of those having been summoned, but are not present) should have that share which is indicated by the lot. If he (anyone) asserts that the division is unfair and says that the other (the keeper) has concealed (part of the) property, then the other should deny (it) with a three-man oath”	Przepis ten ukazuje, że ideałem jest osobista obecność wszystkich uprawnionych spadkobierców przy podziale, ale jednocześnie nie pozwala, by ich opór lub bierność zablokowały procedurę: po wezwaniu można dokonać podziału w obecności świadków, przydzielając nieobecnym udziały poprzez losowanie. Późniejsze podejrzenia o ukrycie majątku są kierowane w stronę zarządcy i rozstrzygane poprzez trójosobową przysięgę, co podkreśla znaczenie przysiąg zbiorowych dla utrzymania zaufania do zarządzania spadkiem.	This chapter shows that, while the customary ideal is for all heirs to attend the division in person, the law ensures that inheritance procedures can go ahead despite refusals or absences by using summons, witnesses and lots to protect absent heirs. Later suspicions that the keeper has concealed property are channelled into a three‑man denial oath, making the clause central for studies of Norwegian inheritance practice, absentee heirs and oath‑framed trust in estate management. Tags: Gulathingslag; inheritance law; division of inheritance; heirs; summons; witnesses; lots; concealment of property; three‑man oath.	Inheritance • Procedural	Three‑man denial oath by the keeper if he is accused of concealing part of the estate; collective oath functions as the main tool to rebut suspicions of hidden property after the division.	When people have an inheritance to divide, it is best if all who have a share come and take part in the division. If some refuse to come, they should be summoned to join in. If they still do not appear, the division must be carried out in front of witnesses and lots be drawn; each summoned but absent heir is to have the share indicated by the lot. If anyone later asserts that the division was unfair and that the keeper has concealed property, the keeper must deny this by a three‑man oath.	Reflects a customary ideal of personal participation by all heirs, combined with a pragmatic insistence that their absence cannot block division. Protects absent heirs by requiring witnesses and lot‑drawing and relies on a structured three‑man oath to resolve later accusations of concealment, balancing kin participation, procedural formality and oath‑based trust in estate management.		Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Inheritance ch. 123; The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, p. 129	1
GUL‑SA‑132 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		Assembly; king’s court; oath‑ring or oath‑place		Nie			See Clause on the twelve‑man oath for treason, murder and breach of peace in Den eldre Gulatingslova, Summons to an assembly ch. 132 (Rindal ed. 1981).	Przepis określa użycie przysięgi dwunastu mężów do zaprzeczenia oskarżeniom wnoszonym przez króla o zdradę stanu, a także o zabójstwo i złamanie przyrzeczenia pokoju: dwunastu mężczyzn tej samej pozycji społecznej ma zostać ustawionych po sześciu z każdej strony oskarżonego, w określonym układzie najbliższych krewnych i dowolnie wybranych pomocników przysięgi.	Sets out the use of the twelve‑man oath to deny charges brought by the king for high treason, and likewise for accusations of murder and breach of a peace pledge, specifying that twelve men of equal social standing are to be appointed around the accused, with a defined mix of his own relatives and freely chosen oath‑helpers.	Gdy król oskarża kogoś o zdradę stanu, oskarżony może zaprzeczyć zarzutowi przysięgą dwunastu mężów. W ten sam sposób można zaprzeczyć oskarżeniom o zabójstwo i złamanie przyrzeczenia pokoju. Dwunastu mężów ma zostać wyznaczonych po sześciu z każdej strony oskarżonego, wszyscy o tej samej pozycji społecznej co on; w tej grupie ma mieć dwóch ludzi oraz swoich dwóch najbliższych krewnych, on sam jest piątym, a pozostałych siedmiu wybiera dowolnie.	“If the king accuses someone of high treason, he may deny the charge with a twelve-man oath. In the same way charges of murder and violation of a peace pledge may be denied. Six men should be appointed (and placed) on either side of him, all of the same social standing as the accused, and he should have two of them, and his two nearest relatives, he himself (should be) the fifth, and seven which he selects freely”	Przepis ten pokazuje, że zaprzeczenie najcięższym oskarżeniom – zdradzie stanu, zabójstwu i złamaniu pokoju – opiera się na przysiędze dwunastu mężów, w której oskarżony staje razem z ludźmi własnej pozycji i bliskimi krewnymi. Podkreśla to społeczną naturę honoru i rolę pokrewieństwa w podtrzymaniu wiarygodności słowa, a zarazem ujawnia troskę o to, by grupa przysięgająca była wiarygodnym przekrojem jego warstwy społecznej.	This clause shows how denial of the gravest accusations rests on a collective twelve‑man oath in which the accused stands with social peers and close kin, underlining both the social dimension of honour and the weight of kinship in supporting his word. The carefully structured composition of the oath‑group, with equal social standing and a fixed mix of kin and freely chosen helpers, reveals concern to prevent manipulation and to ensure that the oath reflects a credible cross‑section of his status group, making this chapter crucial for studies of Norwegian royal justice, treason and peace crimes, and the social logic of collective oaths. Tags: Gulathingslag; summons to assembly; royal justice; high treason; murder; peace pledge; twelve‑man oath; six‑man oath; social standing; kinship.	Criminal • Procedural	Twelve‑man denial oath for accusations of high treason brought by the king, and likewise for accusations of murder and violation of a peace pledge. The oath must be sworn with twelve helpers of equal social standing, including close kin and freely chosen supporters, forming the heaviest oath‑size in the Gulathing hierarchy.	If the king accuses a man of high treason, the accused may deny the charge by a twelve‑man oath. The same oath form may be used to deny accusations of murder and breach of a peace pledge. Twelve men are to be appointed, six on each side of him, all of the same social standing as the accused. Within that group he is to have two men together with his two nearest relatives; he himself counts as the fifth, and he may then freely choose seven others, thereby filling out the full twelve‑man panel required for the oath.	Fits into a broader Scandinavian pattern where the most serious crimes are tied to the largest oath‑sizes, with the twelve‑man oath reserved for royal accusations and grave offences like treason and murder. The insistence on equal social standing and on including close kin reflects a concern that the oath‑group mirror the accused’s honour and status, anticipating later developments in peer‑based juries and reinforcing royal justice while still anchoring proof in communal reputation.	Frostathing, Landslov	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Summons to an assembly ch. 132; The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, p. 134.	1
GUL‑SA‑133 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norway	Gulathing law province (Western Norway)		Assembly; oath‑place; trees bearing carved libel; movables affected by theft, arson or damage.	Legal norm	Nie			See clause on the six‑man oath for theft, arson, damage, libel, crimes against women, band‑villainy and revenge on thieves in Den eldre Gulatingslova, Summons to an assembly ch. 133 (Rindal ed. 1981).	Przepis określa, że przysięga sześciu mężów jest przewidzianą formą zaprzeczenia w szerokim zakresie poważnych, choć niekapitalnych czynów – różnych rodzajach kradzieży, podpalenia, szkód w ruchomościach, zniesławienia (słownego lub wyrytego), przestępstw wobec kobiet, band zawadiaków oraz aktów odwetu na złodziejach – i reguluje skład grupy przysięgającej, wymagając mężczyzn tej samej pozycji społecznej, przy nieco większym udziale bliskiego zaplecza w sprawach kradzieży i podpalenia niż w innych czynach.	Specifies that a six‑man oath is the prescribed form of denial in a wide range of serious but non‑capital offences—various kinds of theft, arson, damage to movables, libel (spoken or carved), crimes against women, bands of villains, and revenge on thieves—and regulates the composition of the oath‑group, requiring men of equal social standing, with a slightly larger fixed support for theft and arson than for other offences.	Przysięga sześciu mężów ma obowiązywać w sprawach kradzieży, podpalenia, szkód w ruchomościach, zniesławienia wyrytego na drzewie, zniesławienia słowem oraz przestępstw wobec kobiet, a także w sprawach band zawadiaków i odwetu na złodziejach. W takich sprawach należy wyznaczyć sześciu mężczyzn i ustawić ich po obu stronach oskarżonego, wszystkich tej samej pozycji społecznej co on; z nich w sprawach kradzieży i podpalenia ma mieć dwóch, a w pozostałych sprawach wymagających przysięgi sześciu mężów – jednego.	“A six-man oath shall apply in cases of theft, arson, damage to movables, libel carved on a tree, libel by word of mouth and crimes against women, and likewise in cases of a band of villains and for anyone taking revenge on thieves. Six men should be appointed (and placed) on either side of him, all of the same social standing as the accused; of those he should have two for theft and arson, but one in all other cases that call for six-man oaths”	Przepis ten grupuje szeroki wachlarz poważnych, ale niekapitalnych wykroczeń – od kradzieży i podpalenia po zniesławienie i przestępstwa wobec kobiet – pod wspólną formą dowodową przysięgi sześciu mężów, w której oskarżony musi stanąć publicznie z ludźmi własnej warstwy. Szczegółowe określenie składu grupy, z nieco większym „rdzeniem wsparcia” w sprawach kradzieży i podpalenia, odzwierciedla zarówno trudności dowodowe takich czynów, jak i znaczenie reputacji i honoru w ich rozstrzyganiu.	This chapter maps a broad spectrum of serious but non‑capital wrongs onto a common proof form, the six‑man oath, which relies on the accused standing in public with peers of his own rank to sustain his denial. The rule fine‑tunes the composition of the oath‑group by giving him slightly more fixed support in theft and arson cases than in other offences, reflecting both the evidential challenges of these hidden crimes and the centrality of communal reputation. It is therefore a key procedural text for studies of Norwegian proof practice, honour‑ and reputation‑based offences, crimes against women and the graded hierarchy of collective oaths in the Gulathing. Tags: Gulathingslag; summons to assembly; six‑man oath; theft; arson; damage to movables; libel; crimes against women; bands of villains; revenge on thieves; social standing.	Criminal • Delictual • Procedural	Six‑man oath as the standard denial for a cluster of serious, reputation‑sensitive wrongs— theft, arson, damage to movables, libel (carved or spoken), crimes against women, band‑villainy and revenge on thieves. All oath‑helpers must be of the same social standing as the accused, and in theft and arson cases he is allowed slightly more fixed support than in other six‑man‑oath offences.	The six‑man oath is designated as the proper form of denial in cases of theft, arson, damage to movables, libel carved on a tree, libel by word of mouth, crimes against women, bands of villains and acts of revenge against thieves. For such a case six men are to be appointed and placed on either side of the accused, all of the same social standing as him. Of those men he may have two in matters of theft and arson, but only one in all other cases that call for a six‑man oath, so that the inner support he can rely on differs slightly according to the charge.	Aligns with the Gulathing hierarchy where oath size tracks gravity: the six‑man oath lies below the twelve‑man oath for treason and royal accusations but above the three‑man oath for lesser disputes. The insistence on social peers as oath‑helpers reflects a broader Scandinavian concern that collective oaths mirror the accused’s honour and rank, while the special weighting for theft and arson acknowledges their evidential difficulty and social sensitivity.	Landslov	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Summons to an assembly ch. 133; The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, p. 134; cf. editor’s note on the number of oath‑men in relation to Magnus Lagabøte’s Law of the Realm, Book IX, ch. 14	1
GUL‑SA‑134 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov	umowa krajowa	Old Norse	Norway	Gulathing law province (Western Norway)		Assembly; oath‑place	Legal norm	Nie			Clause on the mask oath as a seven‑man denial in Den eldre Gulatingslova, Summons to an assembly ch. 134 (Rindal ed. 1981).	Przepis definiuje tzw. przysięgę „maskową” jako przysięgę siedmiu mężów: trzech mężczyzn tego samego stanu społecznego ustawia się po każdej stronie oskarżonego, wszyscy przystępują z nim do przysięgi, a on sam stanowi siódmego uczestnika.	Defines the so‑called mask oath as a seven‑man denial oath, in which three men are appointed on either side of the accused, all of his own social standing, and he has all six with him while counting himself as the seventh.	Gdy ma być użyta przysięga „maskowa”, należy wyznaczyć trzech mężów i ustawić ich po każdej stronie oskarżonego, tak by sześciu pomocników przysięgi stało wokół niego, wszyscy tej samej pozycji społecznej co on; wszystkich ma mieć przy sobie w przysiędze, a on sam jest siódmym.	“Now there is mask oath, three men should be appointed (and placed) on either side of the accused, all of his own social standing, (he) should have all of them (with him), he must himself be the seventh”	Ten krótki przepis definiuje przysięgę maskową jako zbiorową przysięgę siedmiu mężów, w której oskarżony stoi otoczony sześcioma równymi sobie stanem i wszyscy razem składają przysięgę zaprzeczającą. Dobór i ustawienie pomocników podkreśla, że wiarygodność słowa zależy od publicznego poparcia jego rówieśników, a przysięga maskowa zajmuje pośrednie miejsce między zwykłą przysięgą sześciu mężów a pełną przysięgą dwunastu.	This compact rule defines the mask oath as a seven‑man collective denial with six social peers flanking the accused and the accused himself as the seventh, sharpening our sense of how Gulathing calibrates oath‑sizes and social composition across different proof levels. It is particularly useful for research on Norwegian graded oaths, honour‑based proof and the performative structure of assembly procedure. Tags: Gulathingslag; summons to assembly; mask oath; collective oath; graded oaths; social standing; honour; assembly procedure.	Procedural • Proof and oaths	Mask oath as a seven‑man denial oath: three socially equal men appointed and placed on each side of the accused, all standing with him in the oath; the accused himself counts as the seventh.	When a mask oath is to be used, three men are appointed and placed on either side of the accused so that six oath‑helpers stand around him, all of his own social standing. He is to have all of them with him in the oath, and he himself is counted as the seventh, making up a tightly structured seven‑man collective denial.	Fits within Gulathing’s graded system of collective oaths (three‑, six‑, seven‑ and twelve‑man forms) and the wider Scandinavian emphasis on social parity among oath‑helpers. The mask oath appears as an intermediate level, relying on a carefully composed group of peers whose public support is meant to bolster the credibility of the accused’s denial and to embody the idea that a man’s honour is vouched for by his equals.		Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Summons to an assembly ch. 134. E. Simensen, The Older Gulathing Law, London–New York 2021, p. 134.	1
GUL‑SA‑135 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norway	Gulathing law province (Western Norway)	N/a	Assembly; oath‑place; church where oaths are sworn; missal or gospel‑book on which oaths are taken	Legal norm	Tak			Clause on three‑man oaths, oath‑days and consequences of failure in Den eldre Gulatingslova, Summons to an assembly ch. 135 (Rindal ed. 1981).	Przepis określa skład przysięgi trzech mężów, wyznacza ogólne terminy na składanie wszystkich przysiąg, rozróżnia, które z nich po niepowodzeniu prowadzą do odpowiedzialności za zbrodnie niepokrywalne pieniędzmi, które do wyjęcia spod prawa, a które do zwykłych grzywien, oraz nakazuje złożenie pojedynczej przysięgi niezwłocznie, gdy uprawniona strona jej zażąda i ma przygotowaną księgę do przysięgania.	Defines how a three‑man oath is to be composed, sets general time limits for swearing all oaths, distinguishes which failing oaths lead to liability for unatonable crimes, which to outlawry, and which to ordinary fines, and finally requires that a single oath be given as soon as the claimant demands it and can present a book for swearing.	Przysięga trzech mężów ma być składana w następujący sposób. Oskarżony przysięga sam, wraz z drugim, który cieszy się równymi prawami, nie jest ani krewnym po mieczu, ani po kądzieli, ani bliskim powinowatym, oraz z trzecim, który jest wolnym mężczyzną w pełni wieku, mogącym odpowiadać za zastaw i obietnicę. Wszystkie przysięgi mogą być zgodnie z prawem składane w ciągu dziesięciu tygodni dni przysiężnych; cały tydzień liczy się do tego okresu, choć w tygodniu przysięgę można faktycznie złożyć tylko jednego dnia. Dwunastoosobowe przysięgi, gdy zawiodą, a także przysięga maskowa i przysięga sześciu mężów w sprawach kradzieży i podpalenia pociągają za sobą odpowiedzialność za „zbrodnie” niepokrywalne pieniędzmi; inne przysięgi sześciu mężów, gdy zawiodą, prowadzą do wyjęcia spod prawa. Przysięga trzech mężów, gdy zawodzi, skutkuje taką grzywną, jaka jest przewidziana za czyn, któremu miała zaprzeczyć. Pojedynczą przysięgę należy złożyć natychmiast, gdy ten, komu ją przyrzeczono, chce ją usłyszeć i ma księgę, którą poda przysięgającemu.	“Now a three-man oath shall be taken in the following way. The accused himself should swear and another (who) enjoys equal rights, not a cognate nor an agnate nor anyone closely related by marriage. The third should (be) one who can be held to account for pledge and promise, a free man of major age. All oaths may be lawfully sworn during ten weeks of days on which oaths may be taken. The whole week is counted as such (i.e. being available for oaths) even though oaths may be sworn on one day (only) in that week. The twelve-man oaths, when failing, are all liable to crime (i.e. cases that cannot be atoned for by money), and (so are) mask oaths and (six-man oaths in cases of ) theft and arson. All other six-man oaths, when failing, are liable to outlawry. A three-man oath, when failing, is liable to such fine as is stipulated for the charge which the oath was intended to refute. A single oath should be taken as soon as the one to whom the oath was promised wants to hear it and has a book to offer him who should swear.”	Ten rozdział jest kluczowy dla zrozumienia najniższego szczebla zbiorowych przysiąg w Gulathingu i całej hierarchii wielkości przysięgi: określa, kto może być pomocnikiem w przysiędze trzech mężów, jak długo strony mają na jej złożenie oraz jakie skutki niesie za sobą niepowodzenie poszczególnych typów przysięgi – od zbrodni niepokrywalnych pieniędzmi, przez wyjęcie spod prawa, po zwykłe grzywny. Jednocześnie dokumentuje chrześcijański zwyczaj przysięgania na księgę w kościele, co czyni go istotnym dla badań nad dowodem sądowym, pokrewieństwem i wiarygodnością, chrystianizacją procedury oraz stopniowaniem sankcji związanych z „nieudaną” przysięgą.	This chapter is central for understanding the lowest tier of collective oaths in the Gulathing and the entire hierarchy of oath‑sizes: it spells out who may serve as three‑man oath‑helpers, how long parties have to swear, and what happens when different oaths fail, from unatonable crimes through outlawry to ordinary fines. At the same time it documents a Christian book‑oath practice in church and insists that small oath‑panels consist of social peers rather than close kin, making it crucial for work on Norwegian legal proof, kinship and credibility, Christianisation of procedure and graded sanctions tied to oath failure. Tags: Gulathingslag; summons to assembly; three‑man oath; oath‑helpers; kinship; oath‑days; missal; gospel‑book; crimes not atonable by money; outlawry; fines.	Procedural • Criminal • Status and kinship	Three‑man oath composed of the accused himself, one social peer who is not a cognate, agnate or close affine, and a third free adult who is answerable for pledge and promise. All oaths must be sworn within ten weeks of lawful oath‑days, and a single oath is to be taken as soon as the entitled party demands it and has a book ready, showing a Christian book‑oath practice in church.	A three‑man oath is taken by the accused himself together with another man of equal legal rights who is not a cognate, an agnate or closely related by marriage, and a third man who is a free adult who can be held to account for pledge and promise. All oaths may lawfully be sworn during ten weeks of oath‑days; the whole week counts for this purpose even though oaths may only be sworn on one day in that week. If a twelve‑man oath fails, or a mask oath fails, or a six‑man oath in cases of theft and arson fails, the case falls among crimes that cannot be atoned for by money; failure of other six‑man oaths leads to outlawry, and failure of a three‑man oath makes the swearer liable to the fine attached to the original charge. A single oath must be taken as soon as the person to whom it is promised wishes to hear it and has a book to offer to the one who should swear.	Canon law; Christian oath practice; Scandinavian provincial laws	Frostathing, Magnus Lagabøte’s Landslov, Norwegian church law	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Summons to an assembly ch. 135. The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, pp. 134f.	1
GUL‑SA‑136 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norway	Gulathing law province (Western Norway)	N/a	Church within the fylki; church door where summons‑witnesses stand; assembly where objections to the oath are raised	Legal norm	Tak			See Clause on church oath‑taking, assessment and time limits in Den eldre Gulatingslova, Summons to an assembly ch. 136 (Rindal ed. 1981).	Przepis określa, jak i gdzie składa się przysięgi prawne w kościele: przewiduje wezwanie z co najmniej pięcioma nocami wyprzedzenia, jeśli nie uzgodniono terminu, reguluje postępowanie, gdy strona mająca wysłuchać przysięgi nie stawi się, wyznaczenie czterech mężów do oceny poprawności przysięgi i sposób rozstrzygania ich niezgody dalszymi przysięgami oraz zasadę, że jeśli sporna przysięga nie zostanie w ciągu dwunastu miesięcy podjęta w sądzie, uważa się ją za prawnie złożoną, nawet jeśli faktycznie jej nie wypowiedziano.	Sets out how and where legal oaths are to be taken in church, including summons with at least five nights’ notice if no time is agreed, what happens if the oath‑hearing party fails to attend, how four men decide on the correctness of the oath, how disagreement among them is resolved by further oaths, and the rule that if a contested oath is not followed up in court within twelve months it is treated as lawfully taken even if never sworn.	Dobrze jest, jeśli strony zgodzą się co do czasu złożenia przysięgi; w przeciwnym razie ten, kto ma przysięgać, wzywa drugą stronę – z co najmniej pięcioma nocami wyprzedzenia – do wybranego przez siebie kościoła w obrębie fylki. Jeśli ten, kto ma wysłuchać przysięgi, nie przyjdzie, przysięgający przedstawia przy drzwiach kościoła świadków, że go tam wezwał, i składa przysięgę wobec tych świadków. Gdy obaj się stawią, każdy wyznacza po dwóch mężów, aby rozstrzygnęli, czy przysięga została złożona prawidłowo; jeśli się nie zgadzają, zwyciężają ci, którzy gotowi są poprzeć swoje stanowisko przysięgą, a jeśli obie strony są do tego gotowe, pierwszeństwo mają ci, którzy stoją po stronie składającego główną przysięgę, przy czym świadków należy przedstawić na następnym ting’u, jeśli pojawią się sprzeciwy. Jeżeli przysięga mu „nie wychodzi”, sprawa musi być rozpoznana w sądzie w ciągu dwunastu miesięcy, jak w innych sprawach, w których przysięgi nie złożono; jeśli w tym czasie nie zostanie wniesiona, przysięgę uważa się za zgodnie z prawem złożoną, nawet jeśli faktycznie jej nie wypowiedziano.	“Now it is well if they (the litigants) agree to what time the oaths should be taken; otherwise he (who should take the oath) should summon the other, with at least five nights’ notice, to (appear at) whatever church he likes within the fylki. Now he who is to hear the oath fails to come, then the other must present his witnesses in front of the church door, that he had summoned him to that place, and take the oath before witnesses. Now they both come, the one who should take the oath and the one who is to hear it, then they must each appoint two men to decide whether the oath has been correctly taken. Now these men disagree, some say that the oath has been correctly taken, others wrongly; those who are willing to swear (to support their view) shall win. But if both sides are willing to swear, then those who want to help (i.e. are on the same side as he who should take the main oath) are nearest (to win); (he should) present his witnesses in the next assembly, if someone raises objections. If the oath fails him, his case should be heard in court within the first twelve months, as always (when oaths are not taken). If the case has not been presented by that time, the oath must be regarded as lawfully taken, even though it has not been sworn.”	Ten rozdział szczegółowo opisuje, jak przysięgi są „osadzone” w kościele – z określonym wezwaniem, świadkami przy drzwiach kościoła i czteroosobową komisją oceniającą poprawność formy – oraz jak wątpliwości co do samego aktu przysięgi rozstrzyga się za pomocą kolejnych przysiąg. Dwunastomiesięczny termin na podjęcie sprawy w sądzie sprawia, że sporna, lecz niewykonana przysięga po roku zostaje zrównana z przysięgą skutecznie złożoną, co ma zasadnicze znaczenie dla badań nad norweską praktyką przysięgi, kościelnym rytuałem prawnym i granicami czasowymi kwestionowania dowodu.	This chapter provides a crucial procedural framework for oath‑taking: it ties legal oaths to churches and fixed notice, neutralises absence by using witnesses at the church door, and entrusts four assessors—whose own readiness to swear—to decide correctness. The twelve‑month limit by which a contested but unperformed oath becomes legally effective is central for understanding Norwegian oath‑practice, church‑centred legal ritual and temporal limits on contesting proof in the Gulathing. Tags: Gulathingslag; summons to assembly; oath‑taking; church; fylki; witnesses; oath assessors; time limits; assembly.	Procedural • Law of proof	Oaths are ideally scheduled by agreement; otherwise the oath‑taker summons the other party to a church within the fylki with at least five nights’ notice and swears there, with summons‑witnesses at the church door if the other does not appear. Four men (two per side) judge whether the oath was correctly taken; if they disagree, those willing to support their view with an oath prevail, and if both sides are willing, priority is given to those on the oath‑taker’s side.	If the litigants do not agree on a time, the party who must swear summons the other, with at least five nights’ notice, to whatever church he chooses within the fylki. If the person who is to hear the oath fails to come, the swearer presents his witnesses at the church door to prove the summons and then takes the oath before those witnesses. If both appear, each appoints two men to decide whether the oath has been correctly taken; if these four disagree, those who are willing to swear to their view win, and if both sides are willing, those who support the party who must take the main oath have priority, with witnesses later presented at the assembly if objections are raised. If an oath fails him, his case must be heard in court within twelve months, as in other matters where oaths are not taken; if the case is not presented within that period, the oath is treated as lawfully taken, even though it was never actually sworn.	Canon law; Christian church‑oath practice; Norwegian ecclesiastical procedure.	Frostathing Law, Magnus Lagabøte’s Landslov	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Summons to an assembly ch. 136. The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, p. 135	1
GUL‑SA‑137 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov	umowa krajowa	Old Norse	Norway	Gulathing law province (Western Norway)	N/a	Royal or high‑status court	Legal norm	Nie			Clause on slander to the king and talionic penalty in Den eldre Gulatingslova, Summons to an assembly ch. 137 (Rindal ed. 1981).	Przepis zakazuje oczerniania innego mężczyzny wobec króla lub kogokolwiek potężniejszego i stanowi, że jeśli taka obmowa może kosztować ofiarę życie lub majątek, to oszczerca – gdy okaże się, że kłamał – traci własny majątek lub życie. Zaprzeczenie następuje przez przysięgę sześciu mężów; jeśli przysięga zawiedzie, spada na niego dokładnie taka kara, jaką chciał ściągnąć na drugiego, zgodnie z zasadą odwetu.	Prohibits defaming another man to the king or any more powerful person, and provides that if such slander might cost the victim life or property, the slanderer risks losing his own property or life if the allegation proves false, with denial to be made by a six‑man oath whose failure brings exactly the same penalty the slanderer intended for the other, following a logic of retaliation.	Nikt z nas nie powinien oczerniać innego mężczyzny wobec króla ani wobec kogokolwiek potężniejszego od siebie. Jeśli jednak kogoś tak oczerni w sposób, który może kosztować tamtego życie lub majątek, to – jeśli okaże się, że są to oszczerstwa – traci przez nie własny majątek, a nawet życie. Jeśli zaprzecza, musi uczynić to przysięgą sześciu mężów; jeśli przysięga zawiedzie, podlega tej samej karze, jaką zamierzał ściągnąć na drugiego.	“No one of us must defame another man to the king or to anyone more powerful than oneself. But if he defames another so that it may cost him his life or property, then he has forfeited his own property by that slander, or his life, if it turns out to be slander. If he denies (it), he has to deny (it) with a six-man oath, if it fails, he is liable to the same penalty as he had intended for the other.”	Przepis ten zabrania „grania królem” przeciw sąsiadowi: doniesienia do króla lub możniejszych, które mogą kosztować ofiarę życie lub majątek, obciążają donosiciela dokładnie tym samym ryzykiem, gdy okażą się fałszywe. Wymóg przysięgi sześciu mężów sytuuje takie oszczerstwo wśród poważnych, silnie powiązanych z honorem przestępstw, a zasada odwetu – by kara odpowiadała grożącej szkodzie – dobrze wpisuje się w szerszy kontekst norweskiej sprawiedliwości królewskiej i biblijnego talionu.	This chapter forbids weaponising royal or aristocratic favour by slandering others and uses a talionic rule to deter false denunciations: a slanderer who endangers another’s life or property faces precisely the same loss if his six‑man denial oath fails. The provision is central for work on Norwegian royal justice, slander and honour, Mosaic‑law influence and the place of graded collective oaths in policing speech. Tags: Gulathingslag; summons to assembly; slander; false accusation; king; talion; Mosaic law; six‑man oath; royal justice; honour.	Criminal • Procedural • Penal	Six‑man denial oath as the required form when someone is accused of having slandered another to the king or a greater man; failure of the oath makes the slanderer liable to the same loss (life or property) he intended for his victim.	No one may defame another man to the king or to anyone more powerful than himself. If he does so in a way that may cost the other his life or property, and it turns out to be slander, he has forfeited his own property by that slander, or his life. If he denies having slandered, he must deny it by a six‑man oath; if that oath fails, he is liable to the same penalty he had intended for the man he accused.	Mosaic law (talion; false witness); canon‑law teaching on false accusations.	Frostathing Law, Magnus Lagabøte’s Landslov, Mosaic passages on false witness (Deut. 19:16–21)	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Summons to an assembly ch. 137. E. Simensen, The Older Gulathing Law, London–New York 2021, p. 135. H. Tamm, 2002, on Mosaic‑law influence in Scandinavian legislation.	1
GUL‑SA‑138 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norway	Gulathing law province (Western Norway)	N/a	Assembly; trees bearing carved insults; public spaces where tales are told	Legal norm	Nie			See Clause on insults and impossible tales in Den eldre Gulatingslova, Summons to an assembly ch. 138 (Rindal ed. 1981).	Przepis zakazuje znieważania innego mężczyzny ustnie lub poprzez napisy wyryte na drzewie oraz opowiadania „niemożliwych historii”; sprawca, którego wina zostanie udowodniona, podlega wyjęciu spod prawa, chyba że oczyści się przysięgą sześciu mężów, której niepowodzenie prowadzi do tej samej kary – wyjęcia spod prawa.	Prohibits insulting another man either orally or by carvings on a tree, making proven offenders liable to outlawry unless they clear themselves by a six‑man oath, and further bans “impossible tales” such as accusing someone of turning into a woman every ninth night or calling him a werewolf, with the same pattern that a proven accuser is outlawed but may deny the charge with a six‑man oath whose failure leads to outlawry.	Nikt nie powinien znieważać innego mężczyzny ani słowem, ani wyrytym napisem na drzewie. Jeśli zostanie rozpoznany i skazany za taki czyn, podlega wyjęciu spod prawa; może zaprzeczyć przysięgą sześciu mężów, a jeśli przysięga zawiedzie, zostaje wyjęty spod prawa. Nikt nie powinien rozpowszechniać „niemożliwych historii” ani oszczerstw o innym – taką „niemożliwą historią” jest opowiadanie o kimś rzeczy, które nie mogą być ani się zdarzyć i nigdy nie były prawdą, na przykład, że co dziewiątą noc jest kobietą i urodził dziecko, albo nazywanie go wilkołakiem. Kto mówi takie rzeczy i zostanie uznany za winnego, jest wyjęty spod prawa; również w tym przypadku może zaprzeczyć przysięgą sześciu mężów, a nieudana przysięga ponownie prowadzi do wyjęcia spod prawa.	“No one must insult another man, neither by word of mouth nor by carving on a tree. But if he is identified and convicted of doing this, then he is liable to outlawry; he has to deny (it) with a six-man oath, it leads to outlawry if it fails. No one must circulate impossible tales or slander about another. That is an impossible tale if someone tells about another such things that cannot be or happen and have not been true: says that he is a woman every ninth night and has given birth to a child and if he calls him a werewolf; he who says things like this, is an outlaw, if he is proved guilty of this; he may deny (it) with a six-man oath, it leads to outlawry if it fails.”	Rozdział ten pokazuje, że prawo Gulathingu chroni cześć nie tylko przed zwykłymi obelgami, lecz także przed fantastycznymi, „nadnaturalnymi” oskarżeniami – jak przypisywanie okresowej zmiany płci czy bycia wilkołakiem – i uznaje je za tak szkodliwe, że pociągają za sobą wyjęcie spod prawa. Wymóg przysięgi sześciu mężów lokuje te czyny wśród poważnych, reputację niszczących wykroczeń, w których to reputacja i wsparcie społecznych równych decydują o tym, czy słowo mówcy zostanie uznane za wiarygodne.	This clause extends Gulathing’s severe protection of honour to cover both ordinary insults and fantastical, supernatural accusations, punishing proven offenders with outlawry unless they can clear themselves by a six‑man oath. It is particularly important for work on Norwegian honour culture, defamation and outlawry, beliefs about werewolves and shapeshifting, and the role of graded collective oaths in policing dangerous speech. Tags: Gulathingslag; summons to assembly; insult; carved insult; impossible tales; werewolf; honour; slander; six‑man oath; outlawry.	Criminal • Honour • Procedural	Six‑man oath as the required denial form for both ordinary insults (spoken or carved) and “impossible tales”; failure of the oath leads to outlawry in all these cases.	No one may insult another man, either by word of mouth or by carving on a tree. If he is identified and convicted of doing so, he is liable to outlawry, but may deny the charge by a six‑man oath; if the oath fails, he is outlawed. Likewise, no one may circulate impossible tales or slander about another—defined as telling things that cannot be or happen and have never been true, such as saying that he is a woman every ninth night and has borne a child, or calling him a werewolf. Anyone who says such things and is proved guilty is an outlaw, with the same option of denial by a six‑man oath whose failure again leads to outlawry.	Christian moral teaching on harmful speech; Scandinavian honour culture; beliefs about shapeshifting and werewolves.	Frostathing Law, Magnus Lagabøte’s Landslov	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Summons to an assembly ch. 138. The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, pp. 135–136	1
GUL‑SA‑139 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norway	Gulathing law province (Western Norway)	N/a	Goods bought from an outlaw; royal fisc (king’s share)	Legal norm	Nie			See Clause on trading with an outlaw in Den eldre Gulatingslova, Summons to an assembly ch. 139 (Rindal ed. 1981).	Przepis stanowi, że kto handluje z wyjętym spod prawa, traci na rzecz króla towary kupione od takiej osoby i musi zapłacić grzywnę trzech marek, chyba że oczyści się przysięgą trzech mężów, iż nie wiedział o jego statusie wyjętego.	Anyone who trades with an outlaw forfeits the purchased goods to the king and must pay a fine of three merkr, but can avoid this penalty if he clears himself by a three‑man oath that he did not know the seller was an outlaw.	Gdy ktoś handluje z wyjętym spod prawa, król powinien otrzymać to, co ten człowiek od niego kupił. Ten, kto handlował, jest zobowiązany zapłacić grzywnę trzech marek; może zaprzeczyć przysięgą trzech mężów, że wiedział, iż tamten był wyjęty spod prawa.	“Now someone trades with an outlaw, then the king should have what that man bought from him (the outlaw). But he who traded is liable to pay a fine of three merkr; he must deny with a three-man oath that he knew that the other was an outlaw”	Ten krótki przepis pokazuje, jak Gulathing odcina wyjętych spod prawa od normalnych relacji gospodarczych: towary nabyte od nich przechodzą na własność króla, a kupujący płaci znaczną grzywnę, chyba że pod przysięgą trzech mężów wykaże, iż nie znał ich statusu. Odpowiedzialność zależy więc od wiedzy i reputacji, a niewiedza – o ile potwierdzona małą zbiorową przysięgą – może uwolnić od sankcji.	This short rule both severs outlaws from lawful trade and channels any dealings with them into royal confiscation and fines, while allowing traders to clear themselves by a three‑man oath of ignorance. It is important for studies of Norwegian outlawry, royal fiscal interests and the use of small collective oaths to police social and economic relations with those placed outside the law. Tags: Gulathingslag; summons to assembly; outlaw; trading with outlaw; king; confiscation; fine; three‑man oath; knowledge; royal justice.	Criminal • Procedural	Three‑man denial oath used to test whether the trader knew the seller was an outlaw: if he can swear, with two helpers, that he lacked such knowledge, he escapes both confiscation and fine; otherwise he suffers the full penalty.	If someone trades with an outlaw, the king takes whatever that man bought from him, and the trader is liable to pay a fine of three merkr. He may avoid this penalty only by denying, with a three‑man oath, that he knew the other was an outlaw. A successful three‑man oath clears him; failure of the oath leaves him subject to confiscation of the goods and the three‑merkr fine.	Norwegian practice on outlawry and royal fiscal rights; Scandinavian norms on aiding outlaws.	Frostathing Law, Magnus Lagabøte’s Landslov	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Summons to an assembly ch. 139; The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, p. 136	1
GUL‑TE‑86 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) with later additions marked as Magnus’ innovations; generally placed in the 11th–12th centuries, with Magnus’ interpolations linked to the reign of King Magnus Erlingsson and the mid‑12th‑century “Magnus‑text” redaction.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		Shieling pasture; forest lot; boundary line outside the fence; boundary marks; forest/field site where judges and witnesses are placed; court where the case is heard.	Własność	Nie			see Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Tenancy ch. 86.	W sporach o szałasowe pastwiska, działki leśne i granice poza płotem wygrywa ta strona, która przedstawi świadków; jeśli obie mają świadków, wygrywa ta, która jest gotowa złożyć przysięgę, a gdy obie (lub żadna) nie chcą przysięgać, sporny obiekt dzieli się na połowy. Dwadzieścia zim niezakwestionowanego posiadania, poparte świadkami, daje silny tytuł zasiedzenia.	In disputes over shieling pasture, forest lots or boundary lines outside the fence, the party that produces witnesses wins; if both have witnesses, the one willing to swear an oath wins; if both or neither will swear, the disputed object is divided. Twenty winters of quiet, unimpaired possession supported by witnesses give a strong prescriptive title.	Ilekroć ludzie spierają się o szałasowe pastwisko, działkę w lesie albo linię graniczną poza płotem, sprawę wygrywa ten, kto przedstawi świadków. Jeśli obie strony mają świadków, wygrywa ten, kto jest gotów złożyć przysięgę; jeśli obie są gotowe przysięgać albo żadna nie chce, rzecz sporną należy podzielić na połowy. Każdy wolny, pełnoletni mężczyzna może poświadczyć linię graniczną, o którą toczy się spór, wypowiadając słowa: „Tu jest granica” – i wtedy tak się przyjmuje. Gdy spór dotyczy szałasowego pastwiska lub działki leśnej, ma ją ten, kto posiadał ją przez dwadzieścia zim lub dłużej, niekwestionowanie i bez uszczerbku, jeśli świadkowie to potwierdzają.	“Whenever people dispute about a shieling pasture, or a lot in the forest, or a boundary line outside the fence, he should win the suit who produces witnesses (to his court). If both have witnesses, he should win the suit who is willing to take an oath (to his claim). If both are willing to swear, or if neither is, the matter in dispute must be divided into halves. Any man, free and of age, who wants to, may bear witness to boundary lines which people dispute about. He has to pronounce the words ‘Here is the boundary line’, and then it is rightly so. Now people dispute about a shieling pasture or a lot in the forest, then he should have it (the disputed object) who has possessed it for twenty winters or longer than twenty winters unquestioned and unimpaired, if witnesses know with him. He who has possessed it, should take the issue to court, but the one who will not grant him that, should summon him to appear at the forest lot and in court with no less than five nights’ notice. He must go to that place when the day comes with his judges and all the witnesses he needs; he must let the judges be placed where he says the boundary mark is. The other, who prosecutes him, should appoint half of the members of the court. The complainant has to produce witnesses that he summoned the other to that place, and then witnesses to testify that the boundary marks are as he says they are; then that is true, unless other and more witnesses are produced against it, in that case the boundary marks are as they testify. If there are equally many on both sides, then they should win who testified first. If there are no witnesses, he should win the suit who is willing to take an oath to it (his claim). If no one wants to swear, or both of them, the matter in dispute must be divided into halves. […]”	Niniejszy rozdział jest kluczowy dla sporów o ugory i granice w prawie Gulathingu: pokazuje hierarchię środków dowodowych (świadkowie → przysięgi → podział), wagę dwudziestu zim niezakwestionowanego posiadania oraz rolę prostych słownych świadectw granicznych. Czyni go to szczególnie użytecznym dla badań nad norweską praktyką szałasową, prawami do lasu, zasiedzeniem oraz wykorzystaniem przysięgi w sporach o własność ziemi.	This chapter is a key piece for outfield and boundary disputes in Gulathing: it shows the hierarchy of proof (witnesses → oaths → division), the weight of twenty‑winter possession, and the role of simple verbal boundary‑witnesses, making it especially useful for studying Norwegian shieling practice, forest rights, prescription, and oath‑use in property conflicts. Tags: Gulathingslag; tenancy; shieling pasture; forest lot; boundaries; witnesses; oaths; prescription; twenty winters.	Property • Procedural • Public/constitutional	Any free, of‑age man may bear boundary‑witness simply by saying “Here is the boundary line”, which then stands as legally correct. Oaths serve as a tie‑breaker when both sides have witnesses or when there are none: the party willing to swear wins, and if both or neither will swear, the matter is divided.	In disputes over shieling pasture, forest lot or a boundary line outside the fence, the party who produces witnesses wins. If both sides have witnesses, the one willing to swear an oath wins; if both are willing to swear, or neither is, the disputed object is divided in halves. Any free, of‑age man can witness to a boundary by pronouncing “Here is the boundary line”. For shieling pasture or forest lots, the party who has possessed the land for twenty winters or more, unquestioned and unimpaired, shall have it if witnesses support him; he, as possessor, should bring the issue to court, while an opponent must summon him to the forest lot and to court with at least five nights’ notice. On the appointed day the possessor must appear with judges and necessary witnesses and have the judges placed where he says the boundary mark lies, with the complainant choosing half the court. The complainant must first prove that he duly summoned the other to the site, then bring witnesses that the boundary marks are as he claims; this stands as true unless more and other witnesses testify otherwise, in which case their version prevails. If witness numbers are equal, the party whose witnesses testified first wins; if there are no witnesses, the one willing to swear wins; if both or neither will swear, the disputed matter is divided in halves.	Wider Scandinavian pattern where local memory and community witnessing fix boundaries and outfield use, and where long possession coupled with witness support creates a strong prescriptive right. The layered tie‑breakers (priority of witnesses, then oaths, then division) show a preference for ending boundary disputes through structured proof devices rather than leaving land in limbo.	Frostathing	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Tenancy ch. 86. The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, p. 111	1
GUL‑TE‑91 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		Another man’s forest; forest owner’s home where home‑summons and the claim are made; assembly where, in the absence of witnesses, the accused must swear a three‑man oath or pay compensation.	Własność	Nie			Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Tenancy ch. 91.	Jeżeli ktoś bez zgody pracuje w lesie należącym do innego, musi zapłacić odszkodowanie za naruszenie. Gdy właściciel ma świadków obecności, dochodzi tego jak innych „znanych długów”; jeśli świadków nie ma, oskarżony musi albo złożyć na zgromadzeniu trójosobową przysięgę zaprzeczającą, albo zapłacić odszkodowanie.	If a man works in another man’s forest without permission he owes compensation for trespass. If the owner can prove his presence by witnesses, he may claim it like any other known debt, but if there are no witnesses the accused must either swear a three‑man denial oath at the assembly or pay the trespass compensation.	Gdy ktoś wchodzi do lasu należącego do innego mężczyzny bez pozwolenia i pracuje tam, musi zapłacić odszkodowanie za naruszenie. Jeżeli właściciel ma świadków, że ów człowiek był w jego lesie, powinien wezwać go do domu – cały dzień jest przeznaczony na ich spotkanie – i dochodzić tego odszkodowania jak każdego innego „znanego długu”. Jeśli tamten zaprzecza, a powód nie ma świadków, właściciel powinien wezwać go najpierw do domu, a stamtąd przed zgromadzenie; na zgromadzeniu oskarżony musi albo złożyć trójosobową przysięgę, albo zapłacić odszkodowanie za naruszenie.	“[…] Now someone goes into another man’s forest without permission and does work there, then he has to pay compensation for trespass. If the owner has witnesses to prove that the man was in his (the owner’s) forest, he should summon him to be at home, – the whole day is available for the meeting between them – and claim that compensation as for any other debt that is known, when he has witnesses that the man was in his forest. If the latter denies (it) and the plaintiff has no witnesses, he should summon him to be at home and from there before the assembly. At the assembly the accused must either swear a three-man oath or pay compensation for trespass.”	Przepis ten traktuje bezprawne korzystanie z cudzego lasu jako naprawialne naruszenie zbliżone do długu: gdy obecność sprawcy można udowodnić świadkami, właściciel dochodzi odszkodowania jak „znanego długu”, natomiast przy braku świadków rozstrzygające staje się to, czy oskarżony gotów jest poprzeć swoje zaprzeczenie trójosobową przysięgą przed zgromadzeniem. Pokazuje to, jak zbiorowe przysięgi zastępują bezpośredni dowód w drobnych naruszeniach własności leśnej.	This clause treats unauthorised work in another man’s forest as a compensable wrong closely aligned with debt enforcement once presence is proven, while still allowing witness‑less cases to turn on the accused’s willingness to back his denial with a three‑man oath before the assembly. It shows how collective oaths function as a substitute for direct proof in minor property offences, and is therefore useful for studies of woodland rights, small‑scale trespass and oath‑based proof in Gulathing. Tags: Gulathingslag; tenancy; forest; trespass; compensation; witnesses; three‑man oath; debt procedure.	Property • Procedural • Criminal	Three‑man denial oath by the accused at the assembly when there are no witnesses, with oath‑helpers backing his denial; oath functions as substitute proof in minor forest‑trespass cases.	If someone goes into another man’s forest without permission and works there, he must pay compensation for trespass. Where the owner has witnesses that the man was in his forest, he summons him to be at home – with the whole day available for their meeting – and claims that compensation as for any other known debt, relying on the presence‑witnesses. If the alleged trespasser denies and the plaintiff has no witnesses, the owner must first summon him to be at home and then to the assembly; at the assembly the accused must either swear a three‑man oath clearing himself or pay the trespass compensation.	Reflects wider Scandinavian concern with woodland resources and the use of community oaths as a residual proof device in minor offences.	Frostathing	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Tenancy ch. 91. E. Simensen, The Older Gulathing Law, London–New York 2021, p. 115.	1
GUL‑TE‑96 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		Another man’s property (including horses and ships); damage to a horse’s tail involving the tail‑bone; hewing into the stem, prow or stern of a ship; court where the damage is valued and oaths are sworn.	Własność	Nie			Clause on “damage work”, valuation and six‑/three‑man oaths in Den eldre Gulatingslova, Book on Tenancy ch. 96 (Rindal ed. 1981)	Przepis definiuje „dzieło szkody” jako umyślne uszkodzenie cudzej własności o wartości co najmniej pół marki (w tym obcięcie ogona konia z częścią kości czy wyrąbanie stewy statku) i przewiduje, że zaprzeczenie takiej szkody wymaga sześcioosobowej przysięgi pod zastawem, w przeciwnym razie grozi wyjęcie spod prawa. Mniejsza szkoda jest naprawiana przez zapłatę oszacowanej wartości plus sześć aurar za „nieprzyjazny czyn”, przy czym zarówno oczyszczenie, jak i potwierdzenie roszczenia opiera się na trójosobowej przysiędze.	Defines “damage work” as intentional damage to another man’s property valued at at least half a mǫrk (including cutting a horse’s tail with bone or hewing a ship’s stem), requiring either a six‑man denial oath on pledge or outlawry, while lesser damage is compensated at estimated value plus six aurar for unfriendly conduct, cleared or confirmed by a three‑man oath.	Nikt nie może wyrządzać szkody cudzej własności. Gdy szkoda sięga co najmniej pół marki, jest to „dzieło szkody”; należy do niego m.in. obcięcie ogona cudzego konia wraz z częścią kości ogonowej czy wyrąbanie stewy cudzego statku na dziobie lub rufie, jeśli szkoda jest tak oszacowana. Kto zobowiązał się bronić przysięgą w sprawie takiego „dzieła szkody”, musi złożyć sześcioosobową przysięgę, w przeciwnym razie zostaje wyjęty spod prawa; jeśli przyznaje się do czynu, płaci odszkodowanie według oszacowania. Kto wyrządza mniejszą szkodę i się przyznaje, płaci odszkodowanie według oszacowania oraz sześć aurar „za nieprzyjazny czyn”; jeśli zaprzecza, musi złożyć trójosobową przysięgę, a gdy przysięga zawiedzie, płaci zarówno oszacowaną szkodę, jak i sześć aurar.	“No one must do damage to another man’s property. If he does damage amounting to half a mǫrk, then that is damage work, and so is all damage which men estimate at half a mǫrk. If someone cuts the tail off another man’s horse and some part of the tail bone at the same time, then that is damage work. If someone hews into the stem of another man’s ship, in the prow or at the stern and the damage is estimated at half a mǫrk, then that is damage work. If he pledges himself to take an oath in defence, he has to take a six-man oath, otherwise he will be outlawed. If he confesses to the deed, he must compensate for the damage according to men’s estimation. Now a man does a smaller damage to another man and he confesses to the deed, he must compensate for it according to men’s estimation and pay six aurar as compensation for unfriendly conduct. If the man denies (it), he must take a three-man oath (of denial); but if the oath fails, he must pay that which has now been said”	Przepis ten pokazuje, że poważna, umyślna szkoda na cennej własności – zwłaszcza koniach i statkach – jest traktowana niemal jak przestępstwo: zaprzeczenie jej wymaga ciężkiej sześcioosobowej przysięgi pod groźbą wyjęcia spod prawa, podczas gdy mniejsze szkody pozostają głównie kompensacyjne, ale zawsze obciążone stałą dopłatą sześciu aurar za „nieprzyjazny czyn”. Podkreśla to centralną rolę wieloosobowych przysiąg jako środka kwestionowania lub potwierdzania zarzutów oraz znaczenie wspólnotowej wyceny przy ustalaniu wysokości odszkodowania.	This chapter shows that serious deliberate damage to valued property, notably horses and ships, is treated close to a criminal act: denial is allowed only under a heavy six‑man oath on pain of outlawry, whereas smaller damage remains essentially compensatory but still carries a fixed six‑aurar payment for unfriendly conduct. It highlights the centrality of multi‑person oaths as a means to contest or confirm accusations and the importance of communal valuation in calibrating compensation, making it central for studies of Norwegian damage law, oath‑procedures and the social value of animals and ships. Tags: Gulathingslag; tenancy law; damage work; horses; ships; six‑man oath; three‑man oath; outlawry; compensation; unfriendly conduct.	Property • Criminal • Procedural • Penal	Six‑man denial oath required to contest serious “damage work” valued at half a mǫrk or more, on pain of outlawry; three‑man denial oath for lesser damage, with failure of the oath triggering full compensation plus a fixed six‑aurar payment for unfriendly conduct. Multi‑person oaths function as the main tool to deny or confirm accusations of deliberate property damage.	No one may do damage to another man’s property. Damage amounting to half a mǫrk or more is “damage work”, including cutting off another man’s horse’s tail together with part of the tail‑bone or hewing into the stem of another man’s ship at prow or stern when the damage is estimated at half a mǫrk. If the accused has pledged to defend himself by oath in such a damage‑work case, he must take a six‑man oath; otherwise he is outlawed. If he confesses, he must pay compensation according to men’s estimation. For smaller damage, a man who confesses pays compensation according to valuation plus six aurar as payment for unfriendly conduct. If he denies lesser damage, he must clear himself by a three‑man oath; if that oath fails, he must pay both the estimated damage and the six‑aurar unfriendly‑conduct sum.	Fits broader Scandinavian patterns that single out high‑value property – especially horses and ships – for enhanced protection and treat grave damage to them as a quasi‑criminal wrong, provable or deniable only under heavy collective oaths. The graded move from six‑man to three‑man oaths and from outlawry to purely compensatory responses mirrors wider Gulathing distinctions between serious and minor property offences and underscores the moral weight of oath‑breaking.	Frostathing, Landslov	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Tenancy ch. 96. E. Simensen, The Older Gulathing Law, London–New York 2021, p. 117.	1
GUL‑TE‑97 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia			Minor; slave; cattle; tethered horse and attacking horse; court where damage is valued and the three‑man oath is sworn	Własność	Nie			Clause on damage by minors and cattle, and the tethered horse rule, in Den eldre Gulatingslova, Book on Tenancy ch. 97 (Rindal ed. 1981)	Przepis przewiduje, że szkoda wyrządzona przez małoletniego (i zapewne przez niewolników) lub przez bydło względem bydła jest wynagradzana tylko do połowy wartości, przy czym osoba odpowiedzialna może uchylić się od odpowiedzialności trójosobową przysięgą. Gdy uwiązany koń zostaje zaatakowany i oba konie giną lub doznają obrażeń, odszkodowanie należy się wyłącznie za konia uwiązanego.	Provides that damage done by a minor (and likely by slaves) or by cattle to cattle is compensated only to half its value, with the responsible person allowed to deny liability by a three‑man oath, and that when a tethered horse is attacked and both horses fall, only the tethered horse is compensable.	Gdy szkody wyrządza małoletni lub gdy bydło rani bydło, odszkodowanie obejmuje tylko połowę wartości. Mężczyzna, do którego należą małoletni lub bydło, może uchylić się od odpowiedzialności, składając trójosobową przysięgę. Jeśli koń stoi uwiązany, a inny koń podejdzie i rozpęta się walka, tak że ten pierwszy się zrywa i pogoni za drugim aż ten spadnie z urwiska lub zginie, nie należy się odszkodowanie za konia, który zaatakował. A jeśli oba konie spadną i zostaną ranne lub zginą, odszkodowanie należy się tylko za konia uwiązanego, bo stałby spokojnie, gdyby tamten do niego nie podszedł.	“Now a minor does (some) damage, or cattle injures cattle, that is all of half the value. The man to whom the cattle or the minor belongs may deny (it) with a three-man oath. Now a horse stands tethered and another horse comes up to him and they start fighting; if the first breaks loose and chases the other over a cliff or to death, then no compensation should be paid for the latter. But if both fall over (and get hurt), then compensation must be paid for the one that was tethered, because he would have stood quietly if the other had not come up to him”	Przepis ten łagodzi odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez osoby o ograniczonej sprawczości (małoletnich i zapewne niewolników) oraz przez zwierzęta, wprowadzając zasadę połowy odszkodowania, a jednocześnie pozwala właścicielowi lub opiekunowi uchylić się od roszczenia trójosobową przysięgą. Reguła dotycząca uwiązanego konia wyraźnie uprzywilejowuje właściciela, który właściwie uwiązał swoje zwierzę, wobec właściciela konia swobodnie chodzącego i wszczynającego bójkę, tak że przy podwójnej stracie rekompensowane jest tylko zwierzę uwiązane.	This clause moderates liability and proof when damage is caused by minors, slaves or animals, using a half‑value compensation rule and a three‑man denial oath for the person responsible. The tethered‑horse rule sharply favours the owner who has restrained his horse over the owner of the roaming horse that provokes the fight, so that when both animals are lost only the tethered horse is compensable. It is therefore a key text for work on Norwegian animal damage, guardianship responsibility and scaled oath‑procedures in Gulathing. Tags: Gulathingslag; tenancy law; damage; minors; slaves; cattle; horses; half compensation; three‑man oath.	Property • Family • Delict • Procedural	Three‑man denial oath available to the person to whom the minor or cattle belong, allowing him to deny liability for half‑value damage. Oath‑helpers act as a communal guarantee in disputes where agency is limited (children, slaves, animals).	Where a minor causes damage, or cattle injure cattle, the loss is compensated at half its value. The man to whom the minor or the cattle belong may deny liability by taking a three‑man oath. If a horse stands tethered and another horse comes up and they fight so that the tethered horse breaks loose and chases the other over a cliff or to death, no compensation is owed for the second horse. If both horses fall and are hurt or killed, compensation is owed only for the tethered horse, on the reasoning that it would have stood quietly if the other horse had not come up and provoked it.	Aligns with broader medieval Scandinavian practice of moderating liability for damage caused by dependants and animals, and of distinguishing between properly restrained animals and those allowed to roam. The half‑value rule and the three‑man oath echo other Gulathing provisions where reduced culpability is expressed through both lowered payments and lighter, though still collective, oath requirements.	Frostathing, Landslov	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Tenancy ch. 97. The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, pp. 117–118	1
GUL‑TE‑98 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norwegia	Gulathing law province (Western Norway)		House; barn; land; movables belonging to the victim; assembly where the arson charge is brought, the six‑man and three‑man oaths are sworn, and outlawry is pronounced.	Własność	Nie			Clause on arson, the fire‑wolf and instigation in Den eldre Gulatingslova, Book on Tenancy ch. 98 (Rindal ed. 1981).	Przepis zakazuje podpalenia cudzego domu lub stodoły; sprawca, którego wina zostanie udowodniona, jest wyjęty spod prawa, pozbawiony wszelkich praw osobistych, nazywany „wilkiem ognia” i traci całą własność, natomiast podżegacz ponosi odpowiedzialność za połowę szkody. Zaprzeczenie wymaga sześcioosobowej przysięgi w przypadku samego podpalenia i trójosobowej przysięgi w przypadku podżegania; nieudana przysięga prowadzi odpowiednio do wyjęcia spod prawa lub obowiązku zapłaty.	Prohibits arson against another man’s house or barn; a proven arsonist is outlawed, deprived of all personal rights, called a fire‑wolf, and forfeits all property, while instigators proven guilty pay half the damage. Denials require a six‑man oath for arson itself and a three‑man oath for instigation, with failure leading to outlawry or liability respectively.	Nikt nie może podpalić z złym zamiarem domu ani stodoły innego człowieka. Jeśli jednak to zrobi, a jego wina zostanie ustalona i skazana, jest wyjęty spod prawa, pozbawiony wszelkich praw osobistych, nazywany „wilkiem ognia” i traci do ostatniego pensa swoją własność w ziemi i ruchomościach. Jeżeli zaprzecza, powód powinien pójść do jego domu i wezwać go przed zgromadzenie z oskarżeniem o podpalenie i wniosek o wyjęcie spod prawa; na tym zgromadzeniu oskarżony musi złożyć sześcioosobową przysięgę zaprzeczającą w ciągu dziesięciu tygodni dni przysiężnych, a jeśli przysięga zawiedzie, zostaje wyjęty spod prawa. Kto podżega do podpalenia i zostaje rozpoznany i skazany, powinien zapłacić połowę wartości tego, co spłonęło; jeśli zaprzecza podżeganiu, musi uczynić to trójosobową przysięgą, a gdy ta zawiedzie, musi zapłacić połowę szkody.	“No one must burn another man’s house or barn with evil intent. But if he does burn (it) and he is identified and convicted of the deed, then he is outlawed and deprived of all personal rights and is called a fire-wolf, and he has forfeited each penny of his property in land and movables. If he denies (it), the other (who charges him) should go to his home and summon him before the assembly for arson and to outlawry; then he has to take a six-man oath (of denial) at that assembly; he must have taken it within ten weeks of oath days; the oath leads to outlawry if it fails. Now someone instigates arson and is identified and convicted of having done this, then he should pay for half of what has been burnt. If he denies (it), he must do so with a three-man oath, if it fails, he has to pay half the damages”	Przepis ten traktuje podpalenie jako jeden z najcięższych czynów, który nie podlega zwykłej kompensacji, lecz skutkuje trwałym wykluczeniem ze wspólnoty – wyjęciem spod prawa, konfiskatą majątku i napiętnowaniem jako „wilk ognia”. Jednocześnie pozwala oskarżonemu zakwestionować zarzut jedynie przez ciężką sześcioosobową przysięgę, której niepowodzenie automatycznie prowadzi do wyjęcia spod prawa, podczas gdy podżegacze podlegają łagodniejszej karze połowy szkody, ale również muszą oczyszczać się przysięgą trzech mężów. Podkreśla to centralną rolę wieloosobowych przysiąg w dowodzie w poważnych sprawach karnych i znaczenie rozróżnienia między bezpośrednim sprawcą a podżegaczem.	This chapter treats arson as one of the gravest crimes, beyond compensation, meriting permanent exclusion from the community as a “fire‑wolf” and complete loss of property, while still allowing the accused to contest the charge only through a demanding six‑man oath whose failure triggers outlawry. Instigators are punished less severely but must likewise clear themselves by a three‑man oath or pay half the damages. The clause is therefore central for work on Norwegian criminal law, complicity and graded oath‑procedures around serious violence to property. Tags: Gulathingslag; criminal law; arson; fire‑wolf; outlawry; confiscation; instigation; six‑man oath; three‑man oath.	Criminal • Penal • Procedural	Heavy six‑man denial oath for the accused arsonist, to be taken at the assembly within ten weeks of oath‑days; failure brings full outlawry and forfeiture. Three‑man denial oath for an alleged instigator; failure leads to payment of half the value of what was burned. Both show multi‑person oaths as central tools of proof in high‑stakes criminal cases.	No one may burn another man’s house or barn with evil intent. If a man does so and is identified and convicted, he is outlawed, deprived of all personal rights, called a fire‑wolf, and has forfeited every penny of his land and movables. If he denies the arson, the accuser must go to his home and summon him to appear at the assembly on a charge of arson and for outlawry; there he must take a six‑man oath of denial within ten weeks of oath‑days, and if the oath fails he is outlawed. A person who instigates arson and is identified and convicted must pay half the value of what was burned; if he denies instigation, he must clear himself by a three‑man oath, and if that oath fails, he must pay half the damages.	Fits the Gulathing and wider Norwegian pattern that classes arson among uncompensable “heinous crimes” punished by outlawry and forfeiture rather than wergeld, and that treats instigators as gravely culpable but short of full outlawry. The graded six‑ versus three‑man oaths reflect the different gravity of direct arson and instigation, and the notion of the fire‑wolf echoes Christianised views of notorious public crimes that cannot be privately settled.	Frostathing, Landslov	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Tenancy ch. 98; The Older Gulathing Law, translated and edited by E. Simensen, London–New York 2021, pp. 118–119; P. Iversen, 1997, 58	1
GUL‑TE‑99 (edytuj)	1-draft	1025		Older Gulathing Law (“Olav‑text”) layer, usually dated to the 11th–12th centuries, incorporated into the redacted Older Gulathing Law prior to Magnus Lagabøte’s Landslov.	umowa krajowa	Old Norse	Norway	Gulathing law province (Western Norway)		Fire; house or other property damaged by fire; minor’s household; slave’s household; assembly where three‑man oaths are sworn and outlawry is pronounced.	Własność • Property	Nie			Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Tenancy ch. 99.	Przepis określa, kto ponosi odpowiedzialność prawną za ogień: każdy wolny, pełnoletni mężczyzna odpowiada za własny ogień i za ogień, który trzyma i podsyca. Rozróżnia podpalenia bez złego zamiaru (naprawiane pełnym odszkodowaniem lub trójosobową przysięgą), podpalenia dokonane przez małoletnich (połowa odszkodowania i trójosobowa przysięga ich pana przy zaprzeczeniu) oraz podpalenia dokonane przez niewolników ze złym zamiarem (prowadzące do wyjęcia niewolnika spod prawa, o ile pan nie oczyści go trójosobową przysięgą).	Defines who bears legal responsibility for fire, making every adult free man liable for his own fire and for any fire he keeps and feeds. It distinguishes between unintentionally set fires (compensable with full payment or cleared by a three‑man oath), fires set by minors (half compensation and a three‑man oath by their master on denial), and fires set by slaves with evil intent (leading to the slave’s outlawry unless his master clears him by a three‑man oath).	Każdy wolny mężczyzna w wieku pełnoletnim odpowiada za własny ogień. Ogień „należy” do tego, kto ma go w rękach i dalej go podsyca. Gdy ktoś podpala coś bez złego zamiaru, musi zapłacić pełne odszkodowanie, albo – jeśli zaprzecza – oczyścić się trójosobową przysięgą. Jeśli małoletni podpala coś dla kogoś, należy się tylko połowa odszkodowania; przy zaprzeczeniu jego pan musi złożyć trójosobową przysięgę. Gdy niewolnik podpala coś ze złym zamiarem, sam niewolnik podlega wyjęciu spod prawa; jeśli czyn jest kwestionowany, pan musi zaprzeczyć trójosobową przysięgą, a gdy przysięga zawiedzie, skutkiem jest wyjęcie niewolnika spod prawa.	“Every free man of age is responsible for his own fire. Fire belongs to the one who has it in his hands and feeds it afterwards. Now someone sets fire (to something), but does not do so with evil intent, (he) has to pay full compensation or deny (it) with a three-man oath if he denies (it). If a minor sets fire (to something) for somebody, half compensation should be paid; but if he denies (it), his master must deny (it) with a three-man oath. Now a slave sets fire (to something) with evil intent, then the slave is outlawed. But if he denies (it), his master must deny (it) with a three-man oath. This oath leads to outlawry for the slave if it fails.”	Przepis ten pokazuje, że ogień jest traktowany jako „własność” tego, kto faktycznie go trzyma i podsyca, a więc ponosi on pełną odpowiedzialność za wyrządzone szkody nawet bez złego zamiaru. Równocześnie ujawnia domowy charakter odpowiedzialności: pan odpowiada za podpalenia dokonane przez małoletnich i niewolników, oczyszczając się trójosobową przysięgą, podczas gdy złośliwe podpalenie ze strony niewolnika prowadzi do wyjęcia jego samego spod prawa. Zestawienie pełnego, połowicznego odszkodowania i wyjęcia spod prawa, powiązane z przysięgami trzech mężów, czyni ten przepis kluczowym dla badań nad szkodą ogniową, odpowiedzialnością rodzinną i dowodem przysięgi w norweskim prawie średniowiecznym.	This provision assigns responsibility for fire to the man who physically holds and feeds it and combines strict, almost objective liability for damage caused without evil intent with scaled rules for fires set by dependants. Masters answer for fires set by minors with half compensation and a three‑man oath, and for malicious fires set by slaves through a three‑man oath whose failure leads to outlawry for the slave. The chapter is therefore central for understanding Norwegian rules on fire damage, household liability and three‑man oath‑procedures across social status. Tags: Gulathingslag; criminal law; fire; damage; minors; slaves; household; liability; half compensation; three‑man oath; outlawry.	Criminal • Property • Procedural	Three‑man denial oaths as the central mechanism for contesting liability for fire: the responsible adult or the master of a minor or slave swears with two helpers to deny setting the fire or to deny evil intent; failure triggers full or half compensation, or outlawry for a malicious slave arsonist.	Every free man of age is responsible for his own fire; fire “belongs” to the one who has it in his hands and feeds it. If someone sets fire to something without evil intent, he must pay full compensation for the damage or deny liability with a three‑man oath. If a minor sets fire for someone, only half compensation is due; if there is denial, the minor’s master must deny it with a three‑man oath. Where a slave sets fire with evil intent, the slave is to be outlawed; if the deed is denied, the master must deny it with a three‑man oath, and if that oath fails, the outcome is outlawry for the slave.	Mirrors broader Scandinavian trends towards strict liability for dangerous activities tempered by status‑based distinctions in culpability and sanction.	Frostathing	Den eldre Gulatingslova, ed. M. Rindal, Oslo 1981, Book on Tenancy ch. 99. E. Simensen, The Older Gulathing Law, London–New York 2021, p. 118. P. Iversen, 1997, pp. 57–58.	1
Umowa pomiędzy Danielem Romanowiczem a Lachami o nie uprowadzaniu czeladzi w czasie działań wojennych (edytuj)	1-draft	1229	nd.		umowa międzynarodowa	Old Rusian	Polska	Wielkopolska	Kalisz	Brak szczegółów			Ruś • Polska	Ustalenie reguł podczas działań wojennych	Сътвориша межи собою клѧтвоу роус[ь] и лѧхове, аще по сем[ь], коли бѫдет[ь] межи ими оусобица, не воеватиiлѧхѡм[ъ] роуское челѧди, ни роуси лѧд[ь]ское.	Umowa pomiędzy Danielem Romanowiczem a Lachami o nie uprowadzaniu czeladzi w czasie działań wojennych	Agreement between Daniel Romanovich and the Lyaks not to abduct subjects during wartime	Stworzyli między sobą przysięgę Ruś i Lachowie, że później, kiedy będzie między nimi waśń, nie będą zagarniać Lachowie ruskiej czeladzi, ani Rusini lackiej	The Rusians and the Lyakhs pledged each other that if there were ever a feud between them, the Lyakhs would not plunder Rusian subjects nor would the Rus plunder that of the Lyakhs			Umowa międzynarodowa	Przysięga (w tekście użyto terminu klątwa)	złożenie przysięgi zapewne w postaci całowania krzyża	Bizantyńskie	Por.: wpis dotyczący roku 1282 zawart w Kronice halicko-wołyńskiej tam potwierdzenie umowy z 1229 r. Ponadto slady tej umowy można odnaleźć w dokumncie z 8 marca 1237 r.	Chronica Galiciano-Voliniana. Chronica Romanoviciana, ediderunt, praefatione notisque instruxerunt, D. Dąbrowski, A. Jusupović in: MPH, SN, vol. XVI, Kraków–Warszawa, p. 141 [open access: https://rcin.org.pl/Content/190072/WA303_223688_II2781-16_Kronika.pdf]; 3) Kronika halicko-wołyńska. Kronika Romanowiczów, tłumaczenie, wstęp i komentarze D. Dąbrowski, A. Jusupović, Kraków-Warszawa 2017, p. 138; A. Jusupović, The Chronicle of Halych-Volhynia and Historical Collections in Medieval Rus’, Leiden-Boston: BRILL 2022, p. 80.	1

Anonimowy

Szukaj

Zobacz tabelę: wpisy_kroniki

Przestrzenie nazw

Więcej

Działania na stronie

Nawigacja

Nawigacja

Narzędzia wiki

Narzędzia wiki

Anonimowy

Szukaj

Zobacz tabelę: wpisy_kroniki

Nawigacja

Narzędzia wiki

Narzędzia dla stron